Chọn tranh phong thuỷ theo từng không gian: nhà ở, cửa hàng, văn phòng

Chọn tranh phong thuỷ dễ nhất khi bắt đầu từ việc của không gian, không phải từ lời hứa của bức tranh. Phòng khách cần sự sum vầy, vững vàng: sơn thuỷ, đàn cá, hoa sen, mẫu đơn. Chỗ làm ăn cần khí thế và hanh thông: mã đáo, cá chép vượt thác, thuyền xuôi gió. Chỗ nghỉ cần sự tĩnh: sen, trúc, phong cảnh dịu. Phòng thờ thì theo nếp nhà và người lo việc thờ tự.

Bài này hiểu “phong thuỷ” theo nghĩa văn hoá: những biểu tượng truyền thống mà người Việt gửi gắm lời chúc, và cách đặt chúng vào không gian cho hài hoà, đẹp mắt. Không xem mệnh, không hứa tài lộc, không gieo lo. Phần dưới đi qua từng không gian, kèm bảng tra cứu, quy trình chọn, ví dụ thực tế và những lỗi hay gặp.

Hiểu tranh phong thuỷ như một lời chúc

Mỗi đề tài tranh truyền thống là một lời chúc đã được nhiều thế hệ dùng chung: cá chép là ý chí và dư dả, ngựa phi là khởi sự thành công, sen là thanh cao, trúc là ngay thẳng, núi sông là vững vàng và lưu thông, mẫu đơn là phú quý, uyên ương là vợ chồng hoà thuận. Treo một bức tranh là đặt lời chúc ấy lên tường để nhìn mỗi ngày.

Hiểu như vậy thì việc chọn tranh trở nên rất tự nhiên: lời chúc nào hợp với việc diễn ra trong không gian đó? Phòng khách là nơi gia đình sum họp và đón khách, nên hợp lời chúc sum vầy, vững vàng. Cửa hàng là nơi buôn bán, nên hợp lời chúc hanh thông. Phòng ngủ là nơi nghỉ, nên hợp lời chúc bình an, chứ không phải khí thế.

Cách hiểu này cũng giải phóng người chọn khỏi nỗi lo “treo sai”. Một lời chúc đặt hơi lệch chỗ không mang lại điều xấu, nó chỉ kém hợp. Như đem lời chúc mừng thọ đi chúc đám cưới: không ai bị hại, chỉ là không đúng dịp. Tranh cũng vậy.

Và vì là lời chúc, chất lượng của bức tranh quan trọng như chất lượng của lời nói. Lời chúc qua loa thì chẳng ai cảm động; tranh vẽ ẩu, màu chói, khổ sai thì đề tài hay mấy cũng thành món đồ chợ. Ý nghĩa và thẩm mỹ phải đi cùng nhau.

Bảng tra cứu: đề tài nào hợp không gian nào?

Gợi ý dựa trên ý nghĩa văn hoá phổ biến và tính chất từng không gian. Đây là điểm khởi đầu để chọn, không phải luật.

Phòng khách: nơi lời chúc được nhìn nhiều nhất

Phòng khách là nơi đề tài phong thuỷ được treo nhiều nhất, vì đó là nơi cả nhà và khách cùng nhìn. Lựa chọn quen thuộc là bức sơn thuỷ khổ ngang sau sofa, như có núi làm chỗ dựa cho người ngồi; hoặc đàn cá chép quây quần cho không khí sum vầy; hoặc sen cho vẻ trang nhã. Đọc thêm ý nghĩa và cách nhìn bố cục trong bài tranh sơn thuỷ và cách chọn và bài ý nghĩa tranh cá chép.

Lời khuyên quan trọng nhất cho phòng khách là chọn một đề tài chủ đạo. Phòng khách treo cùng lúc sơn thuỷ, cửu ngư, bát mã, mẫu đơn trông như một quầy bán tranh, và mỗi lời chúc làm loãng lời chúc kia. Một bức chủ đạo đẹp, vài món phụ cùng tông, là đủ.

Hướng của con vật hay dòng nước trong tranh là câu hỏi hay gặp. Nhiều gia đình thích cá bơi, ngựa phi, nước chảy hướng vào trong nhà cho thuận lòng; chọn như vậy cũng hợp lý về bố cục vì nó kéo mắt người xem vào phòng. Nhưng nếu đã có bức đẹp với hướng ngược, không cần thay chỉ vì lo.

Khổ tranh tính theo đồ đạc: rộng khoảng hai phần ba đến ba phần tư chiều dài sofa, đáy khung cách lưng ghế 15 đến 25 cm. Tranh phong thuỷ không có ngoại lệ nào về kích thước; to quá tường không “nhiều lộc” hơn, chỉ làm phòng ngộp.

Chỗ làm ăn: văn phòng, cửa hàng, quầy thu ngân

Với người làm kinh doanh, tranh ở chỗ làm việc mang lời chúc về sự hanh thông: mã đáo thành công, cá chép vượt vũ môn, thuyền căng buồm, đàn cá. Phòng giám đốc hay treo sơn thuỷ sau lưng bàn theo ý có núi làm chỗ dựa, hoặc tranh trúc cho tinh thần chính trực.

Cửa hàng có những điều riêng. Tường sau quầy thu ngân là chỗ khách nhìn khi trả tiền, hợp một bức vừa phải, sáng sủa. Tranh không được che hàng hoá, không vướng lối đi, không đặt ở chỗ hơi nóng từ bếp hay máy móc phả vào. Cửa hàng nhỏ đừng treo tranh khổ quá lớn chỉ vì “đón lộc”; tường cửa hàng là chỗ bày hàng, tranh chỉ là phần phụ.

Văn phòng có nhiều nhân viên, mỗi người một niềm tin. Tranh ở khu chung nên là những đề tài ai cũng thấy dễ chịu như phong cảnh, sen, trúc; những bức mang tính tín ngưỡng rõ nên để ở phòng riêng. Chất lượng bức tranh ở văn phòng nói về doanh nghiệp nhiều hơn đề tài: một bức mã đáo vẽ có hồn khác xa một bức mã đáo in màu chói.

Nếu đang tìm tranh theo ý nghĩa cho văn phòng, cửa hàng, có thể xem các mẫu tranh và vật phẩm ở VatPham.com, rồi đặt chúng vào bảng tra cứu ở trên để chọn đề tài, khổ và chất liệu.

Phòng ngủ, phòng ăn, phòng ông bà: lời chúc dịu và gần

Phòng ngủ chọn đề tài tĩnh. Sen dịu màu, phong cảnh trải rộng, trúc thuỷ mặc, đôi uyên ương; tránh đàn ngựa phi và màu đỏ rực.

Phòng vợ chồng có thể dùng cặp tranh. Hai tấm cùng tông đặt cân nhau đã gợi sự hài hoà, không bắt buộc phải là hình đôi chim.

Phòng ăn hợp đề tài no đủ. Tĩnh vật hoa quả, đàn cá, đàn gà, cảnh chợ quê; chọn chất liệu chịu ẩm nếu gần bếp.

Phòng ông bà hợp lời chúc trường thọ. Tùng hạc, sen, phong cảnh quê, tứ quý; nét rõ, màu ấm, treo vừa tầm người ngồi.

Phòng con hợp lời chúc học hành. Cá chép vượt thác, trúc, búp sen; khổ nhỏ, nhẹ, không kính thường.

Lối vào nhà nên thoáng. Phong cảnh mở, hoa lá tươi tạo cảm giác chào đón; tranh quá động ngay cửa làm người mới vào thấy dồn dập.

Hành lang, cầu thang hợp bộ tranh. Tứ quý, bộ hoa điểu, bộ sơn thuỷ bốn mùa treo theo nhịp bước chân.

Phòng làm việc tại nhà hợp trúc, sơn thuỷ. Trước mặt bàn là chỗ mình nhìn nhiều nhất, nên đặt bức mình thấy yên.

Phòng thờ: cẩn trọng và theo nếp nhà

Phòng thờ khác mọi không gian khác vì nó gắn với tín ngưỡng, tổ tiên và nếp nhà của từng gia đình, từng vùng miền. Có nhà treo tranh sen, tranh Phật ngồi toà sen, chữ thư pháp, hoành phi câu đối; có nhà chỉ để ảnh thờ và ban thờ, không treo gì thêm. Không có một mẫu chung cho tất cả.

Vì vậy, với phòng thờ, lời khuyên đúng nhất là hỏi người lớn trong nhà, người trưởng họ hoặc người hiểu việc thờ tự ở địa phương. Đừng tự ý theo một mẫu trên mạng, càng đừng mua tranh vì được bảo là “bắt buộc phải có”. Những đề tài sống động như ngựa phi, cá đỏ rực, mẫu đơn rực rỡ thường không hợp không khí tĩnh lặng của nơi thờ cúng.

Nếu có treo tranh, giữ phòng thờ sạch, khô, tránh nắng; tranh lụa, giấy nên đóng khung kính vì khói hương lâu ngày làm ố. Khói hương bám lên tranh sơn dầu cũng khó làm sạch như dầu mỡ ở bếp, nên tranh gốc giá trị không phải lựa chọn tốt cho phòng thờ đốt hương thường xuyên.

Tôn trọng nếp nhà cũng là tôn trọng người cùng sống. Một bức tranh mình thích nhưng ông bà thấy không hợp với nơi thờ, thì hãy treo nó ở phòng khác.

Quy trình chọn tranh phong thuỷ cho một không gian

Áp dụng cho mọi phòng, từ phòng khách gia đình tới cửa hàng nhỏ.

1. Gọi tên việc của không gian. Sum họp, nghỉ ngơi, làm ăn, học tập, thờ cúng.
2. Chọn lời chúc hợp với việc đó. Dùng bảng tra cứu ở trên, chọn hai ba đề tài ứng viên.
3. Đo bức tường và đồ đạc. Tính khổ tranh theo sofa, bàn, tủ; ghi hướng nắng chiếu.
4. Chọn chất liệu theo ánh sáng và độ ẩm. Sơn mài, sơn dầu cho chỗ ẩm; lụa, giấy phải tránh nắng, có kính.
5. Xem tranh thật, nhìn nét vẽ. Con vật có thần, hoa có độ mỏng, núi có thế; hỏi rõ vẽ tay hay in.
6. Ướm thử bằng giấy trên tường. Sống với tờ giấy vài ngày trước khi khoan.
7. Hỏi ý người cùng sống. Tranh treo cho cả nhà nhìn; ít nhất người dùng phòng phải thấy dễ chịu.
8. Quyết không vội. Người bán giục chốt ngay là lúc nên chậm lại.

Ví dụ: chủ tiệm tạp hoá nhỏ muốn treo tranh “đón lộc”

Một chủ tiệm tạp hoá mặt phố, cửa hàng sâu chừng mười mét, muốn treo tranh cho “làm ăn thuận”. Ý định ban đầu là một bức bát mã khổ thật lớn trên tường bên hông, nơi đang kê kệ hàng. Người bán tranh còn gợi ý thêm một bức cửu ngư trên cửa và một bức thác nước đối diện.

Đi theo quy trình, việc của không gian là buôn bán: khách cần thấy hàng, đi lại thuận tiện, quầy thu ngân sáng sủa. Tường hông là chỗ bày hàng, không nên hy sinh cho tranh. Bức tường sau quầy thu ngân là chỗ khách nhìn khi trả tiền, rộng khoảng hai mét, không bị nắng chiếu. Đó là chỗ duy nhất cần tranh.

Chủ tiệm chọn một bức mã đáo khổ ngang vừa phải, sơn dầu, ngựa vẽ có hồn, nền sáng, ngựa phi hướng vào trong cửa hàng cho thuận lòng; tổng bề ngang khoảng hai phần ba quầy. Bức cửu ngư và thác nước bị gạt đi: ba lời chúc phú quý trong một cửa hàng nhỏ không làm nó đông khách hơn, chỉ làm tường chật. Chi tiết về ý nghĩa số ngựa và cách nhìn ngựa vẽ tốt có trong bài tranh mã đáo thành công.

Điều đáng giá nhất trong ví dụ này không phải bức tranh, mà là kệ hàng vẫn ở chỗ cũ và lối đi vẫn rộng. Tranh làm cho chỗ thu ngân đẹp hơn, chủ tiệm vui hơn mỗi sáng mở cửa; còn chuyện buôn bán thuận hay không vẫn nằm ở hàng tốt, giá phải chăng và cách đối xử với khách.

Những lỗi hay gặp khi chọn tranh theo không gian

Treo nhiều lời chúc phú quý một chỗ. Bát mã, cửu ngư, mẫu đơn, thác nước cùng một phòng thành phô trương, loãng ý.

Đặt đàn ngựa phi trong phòng ngủ. Khí thế hợp chỗ làm việc, không hợp chỗ nghỉ.

Hy sinh chỗ bày hàng cho tranh. Cửa hàng là để bán hàng; tranh chỉ là phần phụ.

Treo tranh lụa, giấy ở phòng thờ nhiều khói hương mà không kính. Khói làm ố, giòn tranh.

Chọn đề tài mà bỏ qua chất lượng. Tranh vẽ ẩu làm hỏng lời chúc.

Treo đề tài tín ngưỡng ở khu chung văn phòng. Mỗi người một niềm tin; khu chung nên trung tính.

Mua vì lời “hợp mệnh” mà không xem tranh. Chọn tranh nằm trong phạm vi thẩm mỹ và văn hoá; xem mệnh chi tiết là chuyện khác.

Thay tranh liên tục vì lo “treo sai”. Một lời chúc lệch chỗ không mang lại điều xấu; đừng để nỗi lo dẫn mình đi mua sắm.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?

Với phòng thờ và những gì liên quan tín ngưỡng, người nên hỏi là người lớn trong gia đình, trưởng họ, hoặc người hiểu việc thờ tự ở địa phương, nhà chùa nếu gia đình theo đạo Phật. Họ biết nếp nhà và phong tục vùng miền, điều mà không bài viết nào thay được.

Nếu gia đình thật sự muốn xem phong thuỷ nhà ở chi tiết, theo hướng, theo tuổi, đó là một lĩnh vực riêng, nằm ngoài chuyện chọn tranh. Khi tìm người tư vấn, hãy tỉnh táo: người tư vấn đáng tin không gieo lo, không ép mua đồ, không hứa tài lộc, và tôn trọng quyết định của gia chủ.

Với phần thẩm mỹ và kỹ thuật, người thiết kế nội thất giúp chọn khổ, màu, vị trí tranh hợp tổng thể; thợ thi công giúp treo chắc tranh nặng như sơn mài, tranh khổ lớn ở sảnh, cửa hàng; người làm khung chuyên nghiệp tư vấn kính, paspartu cho tranh lụa, giấy. Tranh gốc có giá trị cao thì nên hỏi người am hiểu thị trường tranh về nguồn gốc trước khi mua.

Và nếu nỗi lo “treo sai tranh” làm mình mất ngủ, áy náy kéo dài, hãy nói chuyện với người thân tin cậy. Tranh sinh ra để làm nhà đẹp và lòng vui; khi nó thành gánh nặng, đó là lúc nên dừng lại nghĩ lại.

Câu hỏi thường gặp

Phòng khách nên treo tranh phong thuỷ gì?

Những đề tài quen thuộc là sơn thuỷ, đàn cá chép, hoa sen, mẫu đơn hoặc bộ tứ quý. Nên chọn một đề tài chủ đạo, khổ hợp sofa và tường, thay vì treo nhiều lời chúc cùng lúc.

Cửa hàng treo tranh gì cho hợp?

Mã đáo thành công, thuyền xuôi gió, đàn cá hay mẫu đơn là những lời chúc hanh thông quen thuộc. Treo ở tường sau quầy thu ngân, khổ vừa phải, không che hàng hoá và lối đi.

Phòng ngủ có nên treo tranh phong thuỷ không?

Được, nhưng chọn đề tài tĩnh như sen dịu màu, phong cảnh trải rộng, trúc, đôi uyên ương. Hạn chế ngựa phi, thác dữ và màu đỏ rực.

Phòng thờ treo tranh gì?

Tuỳ nếp nhà và vùng miền; nhiều nhà treo tranh sen, tranh Phật, thư pháp, hoặc không treo gì thêm. Nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người hiểu việc thờ tự trước khi quyết.

Treo tranh sai chỗ có gây xui không?

Hiểu như văn hoá, mỗi đề tài là một lời chúc; đặt lệch chỗ chỉ là kém hợp, không mang điều xấu. Không cần lo lắng hay vội thay tranh vì lời gieo lo.

Văn phòng có nhiều nhân viên nên treo tranh gì?

Khu chung nên chọn đề tài trung tính ai cũng thấy dễ chịu như phong cảnh, sen, trúc. Đề tài mang tính tín ngưỡng rõ nên để ở phòng riêng.