Tranh mẫu đơn, gà trống, uyên ương: ý nghĩa phú quý và gia đạo

Hoa mẫu đơn trong tranh tượng trưng cho phú quý, vinh hoa; gà trống, nhất là gà trong tranh dân gian Đông Hồ, là lời chúc “đại cát” và gắn với năm đức văn, võ, dũng, nhân, tín; đôi uyên ương là hình ảnh vợ chồng hoà thuận. Đây là những đề tài về đời sống gia đình, nên chọn theo dịp và theo người nhận hơn là theo lời hứa tài lộc.

So với cá chép hay mã đáo, nhóm đề tài này ít được bán kèm lời quảng cáo, nhưng lại giàu câu chuyện văn hoá hơn. Nhiều bức gắn với Tết, với đám cưới, với lời chúc của ông bà cho con cháu. Bài này đi qua từng đề tài, chất liệu thường gặp, và cách chọn cho hợp.

Mẫu đơn: hoa của phú quý

Mẫu đơn được người xưa ở Trung Hoa gọi là vua của các loài hoa, với những lời khen như “quốc sắc thiên hương”. Hoa to, cánh nhiều lớp, màu đỏ, hồng, trắng, tím đậm; nở rộ mà không rơi rớt tả tơi. Vì vậy mẫu đơn thành biểu tượng của sự phú quý, sung túc, sang trọng.

Ở Việt Nam, mẫu đơn hiện diện nhiều trong tranh Hàng Trống, tranh thờ, đồ gốm, chạm khắc gỗ ở đình chùa, nhà cổ. Người ta hay ghép mẫu đơn với chim công, chim trĩ, gà trống để nói lời chúc phú quý cho cả gia đình.

Cần phân biệt: hoa “mẫu đơn” mà nhiều người Việt gọi trong vườn nhà, với những chùm hoa nhỏ đỏ hay vàng, thật ra là cây đơn, khác với mẫu đơn trong tranh cổ. Mẫu đơn trong tranh là loài hoa to, cánh kép nhiều lớp, mỗi bông có thể to bằng bàn tay. Hiểu điều này để khỏi ngỡ ngàng khi thấy tranh vẽ một loài hoa khác với cây mình biết.

Tranh mẫu đơn hợp phòng khách, nhất là nhà phong cách tân cổ điển, Indochine. Mẫu đơn đỏ rực khổ lớn mang không khí ngày Tết, ngày vui; mẫu đơn trắng, hồng nhạt trên lụa thì thanh nhã, hợp phòng ông bà, phòng khách tông kem.

Gà trống: năm đức và lời chúc đại cát

Gà trống là đề tài nổi tiếng của tranh dân gian Đông Hồ. Bức “Gà đại cát” với con gà trống mào đỏ, đuôi cong, kèm chữ đại cát (rất tốt lành) là món tranh Tết quen thuộc của nhiều thế hệ. Người xưa dán tranh gà ngày Tết như lời chúc năm mới bình an, sung túc.

Sách xưa của Trung Hoa kể gà có năm đức: mào đỏ trên đầu như mũ quan là văn; cựa chân sắc là võ; gặp địch dám đánh là dũng; có thức ăn gọi bầy là nhân; gáy đúng giờ là tín. Người Việt tiếp nhận cách hiểu này và đưa vào tranh, nên gà trống còn là lời nhắc về phẩm cách người đàn ông trụ cột trong nhà.

Đông Hồ còn có đôi tranh “Vinh hoa” và “Phú quý” rất quen: một em bé bụ bẫm ôm gà và một em bé ôm vịt. Đó là lời chúc con cháu đông đúc, khoẻ mạnh, gia đình sung túc. Đôi tranh này hợp treo ngày Tết, phòng khách nhà có trẻ nhỏ, hoặc làm quà mừng sinh con.

Ngoài tranh dân gian, gà trống còn được vẽ bằng sơn dầu, sơn mài, lụa theo phong cách hiện đại. Năm con Dậu, tranh gà là món quà Tết được nhiều người chọn.

Uyên ương, đôi chim và những đề tài gia đạo khác

Uyên ương là vợ chồng gắn bó. Đôi chim luôn đi cặp, được chọn làm quà cưới, treo phòng vợ chồng.

Hạc và tùng là trường thọ. Hạc đứng dưới gốc thông hợp tranh mừng thọ ông bà.

Chim công là sự sang trọng. Công xoè đuôi cạnh mẫu đơn là lời chúc phú quý vinh hiển.

Đàn gà mẹ con là gia đình sum vầy. Tranh dân gian có cảnh gà mẹ dẫn đàn con, hợp phòng sinh hoạt chung.

Đàn lợn là no đủ. Tranh Đông Hồ đàn lợn với những vòng xoáy âm dương trên mình lợn là lời chúc sung túc, đông con cháu.

Chim sẻ, chim én là niềm vui bình dị. Én gắn với mùa xuân, tin vui.

Đôi cá cũng là đôi lứa. Lựa chọn khác cho phòng vợ chồng nếu thích đề tài cá.

Hoa và chim kết hợp là bố cục hoa điểu. Một thể loại lớn của hội hoạ Á Đông, rất hợp phòng khách, phòng ăn.

Đề tài nào hợp dịp nào?

Gợi ý theo dịp tặng hoặc treo. Đây là cách hiểu văn hoá phổ biến, không phải quy tắc.

Chọn tranh nhóm đề tài này cho có hồn

Với tranh Đông Hồ, điều đáng quý là chất giấy dó quét điệp lấp lánh, màu từ nguồn tự nhiên, nét khắc gỗ đậm và mộc. Tranh in lại trên giấy công nghiệp, màu hoá học phẳng lì vẫn có thể dùng trang trí, nhưng khác xa bức in từ ván khắc trên giấy dó. Khi mua, hỏi rõ in trên giấy gì, in bằng cách nào, và nếu có thể thì mua ở chính làng tranh hoặc nơi có nguồn rõ ràng.

Với tranh mẫu đơn, gà, uyên ương vẽ lụa hay sơn mài, nhìn vào sự sống của con vật và độ mềm của cánh hoa. Gà trống phải có dáng hiên ngang, lông đuôi có nhịp; uyên ương phải có ánh nhìn về nhau; mẫu đơn phải có lớp cánh chồng lên mà vẫn thấy được độ mỏng. Tranh vẽ theo khuôn thường cứng, giống nhau như in.

Nhóm đề tài này rất hợp làm quà, nên nhớ hỏi người nhận có tường để treo không, và gu nhà họ thế nào. Một bức mẫu đơn đỏ rực khổ lớn tặng căn hộ tối giản trắng xám có thể không bao giờ được treo. Nếu không chắc, chọn khổ vừa, tranh Đông Hồ đóng khung đẹp, vừa ý nghĩa vừa dễ đặt.

Nếu muốn xem các mẫu tranh phú quý, gia đạo và vật phẩm làm quà, có thể tham khảo VatPham.com, rồi đối chiếu với dịp tặng và không gian người nhận như bảng ở trên.

Những điều nên tránh

Treo quá nhiều tranh “phú quý” một chỗ. Mẫu đơn, công, gà, cá cùng một phòng làm không gian thành phô trương.

Tặng tranh uyên ương cho người vừa đổ vỡ hôn nhân. Ý nghĩa tốt nhưng sai thời điểm, dễ thành vô duyên.

Mua tranh Đông Hồ “giấy dó” mà không hỏi kỹ. Nhiều bản in trên giấy thường được gọi chung là tranh Đông Hồ.

Chọn màu đỏ rực cho phòng ngủ. Mẫu đơn đỏ khổ lớn hợp phòng khách hơn chỗ cần nghỉ ngơi.

Treo tranh giấy dó nơi ẩm, không kính. Giấy dó bền nhưng vẫn sợ ẩm mốc, nắng gắt; đóng khung kính và để nơi khô thoáng.

Tin lời “tranh này hợp tuổi nên phải mua”. Chọn theo ý nghĩa, dịp và gu, không cần theo lời gieo lo.

Bỏ qua chất lượng vì ý nghĩa đẹp. Một bức vẽ ẩu dù đề tài hay vẫn làm tường kém đẹp.

Câu hỏi thường gặp

Tranh hoa mẫu đơn có ý nghĩa gì?

Mẫu đơn được gọi là vua của các loài hoa, tượng trưng cho phú quý, vinh hoa, sung túc. Tranh mẫu đơn hợp phòng khách và làm quà tân gia, mừng thọ, Tết.

Tranh gà trống Đông Hồ có ý nghĩa gì?

Tranh gà, nổi tiếng là bức “Gà đại cát”, là lời chúc năm mới tốt lành. Gà trống còn gắn với năm đức văn, võ, dũng, nhân, tín theo cách hiểu của người xưa.

Tranh Vinh hoa – Phú quý là tranh gì?

Là đôi tranh dân gian Đông Hồ vẽ em bé ôm gà và em bé ôm vịt, gửi lời chúc con cháu đông đúc, gia đình sung túc. Hay được treo ngày Tết hoặc tặng mừng sinh con.

Tranh uyên ương treo ở đâu?

Hợp phòng vợ chồng hoặc phòng khách nhà mới cưới. Nên chọn bức màu dịu nếu treo phòng ngủ.

Tranh Đông Hồ thật in trên giấy gì?

Tranh Đông Hồ truyền thống in từ ván khắc gỗ trên giấy dó quét điệp, màu từ nguồn tự nhiên. Bản in trên giấy công nghiệp màu hoá học vẫn dùng trang trí được nhưng khác về chất.

Tặng tranh mẫu đơn có hợp người trẻ không?

Hợp nếu chọn bản màu nhẹ, bố cục hiện đại, khổ vừa với căn hộ. Mẫu đơn đỏ rực khổ lớn hợp nhà rộng, phong cách cổ điển hơn.