Treo tranh đúng độ cao và bố trí nhiều tranh trên tường nhà

Mốc dễ nhớ nhất: khi treo tranh trên một bức tường trống, đặt tâm bức tranh ở khoảng 145–155 cm tính từ sàn, gần với tầm mắt người đứng. Treo phía trên sofa, đầu giường, tủ thấp thì lấy đồ đạc làm mốc: mép dưới tranh cách đồ khoảng 20–30 cm, và bề ngang tranh hoặc cả cụm tranh vào khoảng hai phần ba chiều ngang đồ đạc bên dưới. Có nhiều tranh thì cho cả cụm một đường tâm chung, khe giữa các khung đều nhau.

Lỗi phổ biến nhất trong nhà Việt là treo tranh quá cao. Tranh treo sát trần, tranh trên sofa cách mấy gang tay, tranh nhỏ một mình giữa bức tường mênh mông. Người treo thường muốn tranh "cao cho trang trọng" hoặc "cho trẻ con khỏi với". Kết quả là phải ngẩng cổ mới xem được, bức tranh tách khỏi đồ đạc và trôi lên lửng lơ.

Bài này đi từ một bức tranh lẻ tới cụm nhiều tranh, kèm cách đo đánh dấu và những trường hợp nên phá quy tắc. Phần kỹ thuật khoan, chọn tắc kê theo loại tường đã có ở bài riêng.

Vì sao tranh nhà mình hay bị treo quá cao?

Có một lý do rất tự nhiên: người treo thường đứng trên ghế hoặc thang, đầu ở gần trần, nhìn bức tranh từ trên xuống nên thấy vị trí hơi cao là "vừa". Khi bước xuống sàn, tranh lại nằm trên tầm mắt. Lý do thứ hai là thói quen nhìn ảnh thờ, câu đối, bằng khen treo cao trong nhà, nên tranh cũng được đẩy lên theo.

Lý do thứ ba là trần nhà. Nhà phố nhiều tầng thường có trần cao, phòng khách có khi thông tầng. Người ta lấy trần làm mốc và muốn tranh "lấp" phần tường phía trên. Nhưng mắt người không đo theo trần, mà theo chính chiều cao của mình. Tranh nằm ở tầm mắt thì mới được xem; phần tường cao phía trên để cho ánh sáng và khoảng thở.

Lý do cuối cùng là sợ va chạm, sợ trẻ con. Lo này hợp lý ở lối đi hẹp, nhưng ở phòng khách thì tranh đã có sofa, tủ, kệ che chắn bên dưới. Hạ tranh xuống gần đồ đạc vừa đẹp vừa an toàn hơn, vì tranh ít khi bị chạm khi nằm sau lưng ghế.

Hiểu vậy để thấy quy tắc tầm mắt không phải sở thích của phòng tranh nước ngoài. Đó là cách để một bức tranh được nhìn thoải mái mỗi ngày, đúng như lý do mình mua nó.

Quy tắc tầm mắt và khi nào nên phá

Tâm tranh khoảng 145–155 cm. Đây là mốc nhiều phòng tranh dùng, tính từ sàn tới điểm giữa bức tranh. Người nhà thấp thì lấy mức dưới, cao thì lấy mức trên.

Áp dụng cho tranh trên tường trống. Hành lang, tường đối diện lối vào, tường không có đồ bên dưới.

Nhiều tranh trong một phòng thì dùng chung một mức. Các tranh khác kích thước nhưng có chung đường tâm sẽ tạo cảm giác ngăn nắp, dù chiều cao mép trên mép dưới khác nhau.

Phòng chủ yếu ngồi thì hạ thấp hơn. Phòng ăn, phòng làm việc, phòng trà: người xem ngồi, tầm mắt thấp hơn, tranh có thể hạ xuống một chút.

Tranh rất lớn thì đừng cố đặt tâm ở tầm mắt. Tranh cao gần bằng người, mép dưới có thể chỉ cách sàn hoặc cách đồ đạc vừa đủ; tâm tranh tự nhiên cao hơn.

Có đồ đạc bên dưới thì đồ đạc làm mốc. Lúc đó quy tắc khoảng cách từ đồ đạc quan trọng hơn quy tắc tầm mắt.

Trần thông tầng cần xử lý riêng. Có thể dùng tranh rất lớn, hoặc cụm tranh có tâm ở tầm mắt nhưng kéo cao lên. Đừng treo một bức nhỏ lơ lửng ở độ cao tầng hai.

Phòng trẻ em hạ theo tầm mắt bé. Tranh dành cho bé có thể treo thấp hơn nhiều, miễn là tranh nhẹ, không kính hoặc dùng mica, treo chắc.

Bảng tham khảo khoảng cách theo vị trí treo

Các con số dưới đây là mức tham khảo hay dùng, không phải quy định. Đứng lùi lại nhìn mới là bước quyết định:

Với tranh trên sofa và giường, khoảng cách vừa đủ là khi bức tranh và đồ đạc được nhìn như một khối. Cao quá, hai thứ tách rời nhau; thấp quá, người ngồi tựa đầu chạm khung.

Tranh to cỡ nào so với bức tường và đồ đạc?

Sai lầm kích thước hay gặp nhất là tranh quá nhỏ. Một bức tranh khổ nhỏ treo một mình trên bức tường sau sofa ba chỗ trông như con tem dán lên phong bì. Cảm giác của người nhìn là "thiếu thiếu", dù bức tranh có đẹp tới đâu. Mốc hai phần ba bề ngang đồ đạc bên dưới là cách đơn giản để tránh điều đó.

Nếu tranh yêu thích lại nhỏ, có ba cách. Một là đóng khung với paspartu rộng để cả khối to lên. Hai là ghép với vài bức khác thành cụm, cả cụm đạt kích thước cần. Ba là đặt tranh nhỏ ở những chỗ hợp với nó: góc đọc sách, cạnh cửa sổ, hành lang, trên bàn làm việc, nơi người xem đứng gần.

Tranh quá to cũng có vấn đề, ít gặp hơn: tranh tràn gần hết bề ngang tường, sát hai mép tường hoặc sát trần, khiến phòng ngột ngạt. Để chừa ít nhất một khoảng tường đủ thở ở hai bên và phía trên. Tranh lớn treo trong phòng nhỏ thì nên có tông màu nhẹ và bố cục thoáng.

Một mẹo trước khi mua tranh: cắt một tấm giấy hoặc bìa đúng kích thước tranh định mua, dán lên tường bằng băng dính giấy, để vài ngày. Đi qua lại, ngồi xuống sofa, nhìn từ cửa. Rất nhiều người đổi ý kích thước sau bài thử này, và đổi ý trên tờ giấy thì rẻ hơn nhiều so với đổi ý sau khi đã mua và khoan tường.

Đo và đánh dấu vị trí móc cho một bức tranh

Công thức để biết lỗ khoan ở đâu, áp dụng khi treo bằng dây hoặc móc ở mặt sau khung:

1. Chọn chiều cao tâm. Ví dụ 150 cm cho tường trống, hoặc tính từ đồ đạc: mép trên sofa cộng khoảng cách cộng nửa chiều cao tranh.
2. Đo chiều cao khung, chia đôi. Đó là khoảng cách từ tâm tranh lên mép trên.
3. Đo khoảng hạ của móc. Kéo dây treo căng lên như khi treo, đo từ đỉnh dây tới mép trên khung. Nếu dùng móc cố định, đo từ móc tới mép trên.
4. Tính độ cao lỗ. Độ cao lỗ = chiều cao tâm + nửa chiều cao khung − khoảng hạ của móc.
5. Đánh dấu bằng bút chì và thước thuỷ. Đánh dấu điểm giữa tường hoặc giữa đồ đạc, kéo đường ngang. Treo hai điểm thì đánh dấu hai lỗ theo khoảng cách hai móc sau khung.
6. Kiểm lại trước khi khoan. Dán một mẩu băng dính giấy có đánh dấu, đứng lùi lại xem, nhờ người khác cầm tranh áp thử.
7. Khoan, bắt móc, treo, chỉnh thẳng. Chọn tắc kê, vít theo loại tường. Treo xong đặt thước thuỷ lên mép trên khung để chỉnh.

Phần chọn tắc kê, vít, nẹp treo theo tường gạch, bê tông, thạch cao đã có trong bài treo tranh chắc chắn trên từng loại tường.

Bố trí cụm nhiều tranh: ba kiểu dễ thành công

Kiểu lưới. Các tranh cùng kích thước, cùng khung, xếp thành hàng và cột thẳng tắp, khe đều nhau. Gọn gàng, hợp nhà hiện đại, hợp bộ tranh in hoặc ký hoạ cùng loạt.

Kiểu đường tâm. Tranh khác kích thước, xếp thành một hàng ngang sao cho tâm các tranh nằm trên cùng một đường. Dễ làm, nhìn vẫn có trật tự.

Kiểu tự do quanh một bức chính. Một bức lớn làm trục, các bức nhỏ hơn quây quanh; mép ngoài của cả cụm tạo thành một hình chữ nhật tưởng tượng. Hợp người sưu tầm có nhiều tranh khác loại.

Khe giữa các khung nên đều. Khoảng 5–8 cm là mức hay dùng cho cụm ở nhà; khe đều quan trọng hơn con số cụ thể.

Cả cụm được xem như một bức lớn. Đặt tâm cả cụm ở tầm mắt, áp quy tắc hai phần ba với đồ đạc bên dưới cho cả cụm.

Một sợi chỉ chung giữa các tranh. Cùng màu khung, cùng tông màu, cùng chất liệu, hoặc cùng đề tài. Không có sợi chỉ nào, cụm tranh thành bảng dán tạp nham.

Bức nặng nhất đặt thấp và gần tâm. Về thị giác và cả về an toàn: tranh lớn, tối màu đặt dưới hoặc giữa, tranh nhỏ, sáng lên trên và ra ngoài.

Chừa chỗ cho tranh mua sau. Người sưu tầm thì cụm tranh sẽ lớn dần. Kiểu tự do dễ thêm bớt hơn kiểu lưới.

Ướm cụm tranh bằng giấy trước khi khoan

Một cụm năm bảy bức có thể cần mười mấy lỗ khoan. Ướm bằng giấy giúp không khoan thừa lỗ nào:

1. Xếp thử trên sàn. Đặt các tranh lên sàn trước bức tường, đổi chỗ tới khi thấy ưng. Chụp ảnh lại.
2. Cắt giấy theo từng khung. Giấy kraft hoặc giấy báo, mỗi tấm đúng kích thước một khung. Ghi tên tranh lên giấy.
3. Đánh dấu vị trí móc trên giấy. Lật tranh, đo vị trí móc hoặc đỉnh dây kéo căng, đánh dấu lên tấm giấy tương ứng.
4. Dán giấy lên tường. Dùng băng dính giấy dễ bóc, dán theo bố cục đã chụp. Đo khe đều nhau bằng một miếng bìa cắt sẵn làm cữ.
5. Để vài ngày. Nhìn ở các giờ khác nhau, ngồi xuống sofa, đứng ở cửa. Chỉnh tới khi hết muốn chỉnh.
6. Khoan xuyên qua giấy đúng dấu móc. Rồi xé giấy đi, treo tranh. Bắt đầu từ bức trung tâm, toả ra ngoài.

Cầu thang, góc phòng và những bức tường khó

Cầu thang là chỗ nhiều nhà muốn treo tranh nhưng hay làm lệch. Nguyên tắc: mỗi bức giữ cùng một khoảng cách theo chiều đứng với mặt bậc ngay dưới nó, nên cả cụm tạo thành một đường chéo song song với tay vịn. Đánh dấu một điểm tầm mắt ở bậc đầu, một ở bậc cuối, nối hai điểm thành đường chéo làm đường tâm cho cả cụm. Ở cầu thang, chọn tranh nhẹ, mỏng, không kính hoặc dùng mica, treo hai điểm, vì đây là nơi hay khiêng đồ và dễ trượt chân.

Góc phòng có hai bức tường gặp nhau: có thể treo hai cụm nhỏ ở hai bên góc, mép trong cách góc bằng nhau, để chúng "nhìn nhau". Tránh treo một bức sát góc, khung chạm tường vuông góc, vì nhìn bị kẹt.

Tường có cửa sổ, cửa đi, công tắc, ổ cắm: lấy những đường có sẵn làm mốc. Mép trên tranh thẳng với mép trên khung cửa, hoặc tâm tranh nằm giữa khoảng tường còn lại. Ổ điện, công tắc thì chừa ra, đừng để mép tranh đè lên.

Tường có tivi: tranh treo quanh tivi dễ thành tranh giành ánh nhìn. Nếu muốn, chọn tranh tông dịu, xếp cân hai bên, mép dưới tranh thẳng hàng với mép dưới tivi. Tranh sáng màu, khung bóng bên cạnh màn hình tối sẽ làm mắt mỏi khi xem. Ánh đèn rọi tranh cũng cần tránh hắt lên màn hình; cách chọn đèn và góc chiếu có trong bài giữ màu tranh trước nắng và đèn.

Một ví dụ từ đầu tới cuối

Một căn hộ ở Đà Nẵng có phòng khách với sofa dài khoảng hai mét rưỡi, trần cao vừa phải. Chủ nhà có một bức sơn dầu khổ trung bình mua của một hoạ sĩ trẻ, ba bức ký hoạ nhỏ và một bức khắc gỗ. Ý định ban đầu là treo bức sơn dầu một mình, cao ngang mép trên khung cửa sổ.

Đo lại, bức sơn dầu chỉ rộng chưa tới một nửa sofa: treo một mình sẽ thiếu. Mép trên cửa sổ thì cao, đặt tranh ở đó sẽ cách lưng sofa gần một mét. Phương án được chọn là cụm năm bức kiểu tự do: sơn dầu ở giữa, hơi lệch xuống; hai ký hoạ một bên, ký hoạ thứ ba và bức khắc gỗ bên kia. Ba bức giấy được đóng lại cùng khung gỗ mảnh màu trầm và paspartu trắng ngà; bức sơn dầu giữ khung gỗ đã có, tông gần với khung mới.

Cả cụm được ướm bằng giấy kraft trong ba ngày. Mép dưới cụm cách lưng sofa khoảng một gang tay rưỡi, bề ngang cả cụm khoảng hai phần ba sofa, khe giữa các khung đều nhau bằng một miếng bìa làm cữ. Lúc khoan mới phát hiện phía sau một tấm giấy có đường dây điện chạy dọc từ công tắc lên, nên dời bức ký hoạ đó lệch sang vài phân. Kết quả là một bức tường được nhìn như một khối, và bức sơn dầu trông lớn hơn hẳn khi đứng một mình.

Chi tiết đáng lưu ý: nếu chủ nhà chọn khung cho ba bức giấy theo màu sofa, cụm tranh sẽ phụ thuộc vào chiếc sofa. Chọn khung theo tông của bức sơn dầu, như hướng dẫn trong bài chọn khung gỗ, composite hay nhôm, giúp cụm tranh vẫn đứng được khi đổi sofa.

Sai lầm thường gặp khi bố trí tranh

Treo tranh theo trần chứ không theo người. Kết quả là ngẩng cổ mới xem được.

Tranh nhỏ một mình trên tường lớn. Ghép cụm, thêm paspartu rộng hoặc dời tranh tới chỗ nhỏ hơn.

Mỗi bức một độ cao ngẫu nhiên. Các tranh rời rạc trong cùng phòng nên chung một đường tâm.

Khe giữa các tranh không đều. Mắt nhận ra ngay sự lộn xộn dù không gọi tên được.

Khoan trước, ướm sau. Tường đầy lỗ thừa, phải trát và sơn lại.

Bỏ quên công tắc, ổ cắm, dây điện. Tranh đè lên công tắc vừa xấu vừa bất tiện; khoan trúng dây thì nguy hiểm.

Treo tranh nặng ở đầu giường, cầu thang không chắc. Hai chỗ này cần tranh nhẹ, treo hai điểm và kiểm định kỳ.

Bố trí theo ảnh mạng mà không theo nhà mình. Ảnh mạng thường chụp ở phòng trần cao, tường trống, ánh sáng đẹp. Nhà mình có cửa, có ổ điện, có điều hoà; hãy ướm trên chính tường mình.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?

Hỏi thợ hoặc đơn vị thi công nội thất khi tường là vách thạch cao, vách gỗ, vách kính, tường ốp đá, hoặc khi tranh rất lớn và nặng. Họ biết phía sau vách là gì, xương khung ở đâu, có cần gia cố không. Với tranh rất nặng treo cao, đầu giường, cầu thang, để thợ có kinh nghiệm làm là cách an toàn nhất.

Hỏi kỹ sư hoặc người hiểu kết cấu khi định khoan nhiều lỗ lớn vào tường mà không rõ đó có phải tường chịu lực, vách ngăn cháy, hoặc có đường ống kỹ thuật bên trong. Nhà có bản vẽ điện nước thì xem bản vẽ trước.

Ở chung cư, đọc nội quy của ban quản lý về giờ được khoan và các khu vực không được tác động. Nhà thuê thì hỏi chủ nhà trước khi khoan, thoả thuận việc trát lại khi trả nhà.

Với tranh có giá trị lớn hoặc dễ vỡ như sơn mài nhiều tấm ghép, tranh có khung kính khổ rất lớn, có thể nhờ chính xưởng khung hoặc phòng tranh đã bán tranh hỗ trợ treo. Nhiều nơi có dịch vụ này, và họ quen cách cầm, cách nâng những bức tranh như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Treo tranh phòng khách cao bao nhiêu là chuẩn?

Với tường trống, tâm tranh khoảng 145–155 cm tính từ sàn. Nếu tranh treo trên sofa thì lấy sofa làm mốc: mép dưới tranh cách lưng sofa khoảng 20–30 cm.

Tranh treo trên sofa nên rộng bao nhiêu?

Khoảng hai phần ba chiều dài sofa là mức cân đối hay dùng. Tranh nhỏ hơn có thể ghép thành cụm để cả cụm đạt bề ngang đó.

Khoảng cách giữa các tranh trong một cụm bao nhiêu?

Ở nhà thường khoảng 5–8 cm, tuỳ kích thước tranh và tường. Quan trọng là khe đều nhau trong cả cụm; cắt một miếng bìa đúng bề rộng khe làm cữ sẽ dễ làm.

Có nên treo tranh trên đầu giường không?

Có thể, nếu chọn tranh nhẹ, không kính hoặc dùng mica, treo hai điểm chắc và kiểm định kỳ. Tranh kính khổ lớn, nặng thì không nên treo ở đó.

Treo tranh cầu thang thế nào cho đẹp?

Giữ mỗi bức cách mặt bậc bên dưới một khoảng như nhau, để cả cụm chạy chéo song song với tay vịn. Chọn tranh nhẹ, mỏng, treo chắc vì cầu thang là lối đi.

Phòng trần cao có nên treo tranh cao lên không?

Không nên đẩy tranh lên theo trần. Giữ tâm tranh gần tầm mắt, nếu muốn lấp tường cao thì dùng tranh lớn hoặc cụm tranh kéo dài lên trên, phần đáy vẫn ở gần người xem.