Treo tranh chắc gồm ba việc theo đúng thứ tự: biết bức tranh nặng bao nhiêu, biết bức tường là gạch, bê tông hay thạch cao, rồi mới chọn vít, tắc kê, móc cho khớp. Tranh nặng vừa trở lên nên treo bằng hai điểm thay cho một cây đinh, và đừng bao giờ trông cậy vào cây đinh đóng thẳng vào thạch cao hay miếng băng dính hai mặt cho tranh có khung kính.
Tranh rơi hiếm khi rơi ngay. Nó thường treo yên vài tháng, qua một mùa nồm làm tắc kê lỏng, một lần đóng cửa mạnh làm tường rung, rồi một đêm rơi xuống. Thiệt hại đâu dừng ở bức tranh: kính vỡ, khung gãy, đôi khi rơi trúng đầu giường hay ghế sofa có người ngồi.
Vì sao phải biết tường trước khi mua móc?
Tường gạch nhà phố Việt Nam phần lớn là gạch lỗ trát vữa. Khoan vào dễ, nhưng mũi khoan có thể rơi vào đúng lỗ rỗng của viên gạch, tắc kê nở trong khoảng trống nên bám kém. Gõ nhẹ tay lên tường, chỗ nghe đặc là tốt; khi khoan mà thấy mũi khoan bỗng hụt, đó là lỗ rỗng, nên dời mũi khoan lệch vài phân hoặc dùng tắc kê dài hơn.
Tường bê tông, thường gặp ở chung cư, rất cứng, cần máy khoan có chế độ búa. Bám thì cực chắc, nhưng nguy cơ là khoan trúng thép hoặc ống, dây âm tường. Mũi khoan đang đi bỗng kẹt cứng và tia lửa nhỏ là dấu hiệu chạm thép, dừng lại, dời chỗ.
Vách thạch cao, ngày càng phổ biến ở căn hộ và văn phòng, gõ nghe bộp bộp rỗng. Tấm thạch cao giữ vít rất kém. Treo tranh lên đó cần tắc kê riêng cho thạch cao (loại bung cánh sau tấm, loại xoắn), hoặc tốt nhất là tìm xương khung thép, gỗ phía sau để bắt vít. Tranh khổ lớn, nặng thì nên nhờ thợ làm vách gia cố trước, hoặc chọn tường khác.
Tường ốp gỗ, tường ốp đá, tường có giấy dán dày thì mỗi thứ một kiểu. Với tường ốp, cần biết lớp ốp dày bao nhiêu và phía sau là gì, vì vít phải xuyên qua lớp ốp để bám vào tường thật. Hỏi đơn vị thi công nội thất nếu không chắc.
Chọn phụ kiện theo loại tường và độ nặng của tranh
Cân tranh bằng cân sức khoẻ: đứng cân một mình, rồi ôm tranh cân lại, lấy hiệu. Sau đó tra theo bảng sau. Sức chịu tải thật phụ thuộc loại phụ kiện cụ thể, hãy đọc thông số trên bao bì và chọn loại chịu được ít nhất gấp đôi cân nặng tranh:
| Loại tường | Tranh nhẹ (tranh in nhỏ, khung mảnh) | Tranh vừa và nặng (sơn dầu, có kính khổ lớn) | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gạch trát vữa | Tắc kê nhựa nhỏ + vít, một điểm | Hai tắc kê nhựa cỡ lớn hơn + vít, hai điểm; hoặc nẹp treo | Né lỗ rỗng trong gạch, khoan đúng cỡ mũi theo tắc kê |
| Bê tông | Tắc kê nhựa + vít | Tắc kê nhựa cỡ lớn hoặc tắc kê kim loại, hai điểm | Cần khoan búa; dò thép và đường ống trước |
| Vách thạch cao | Tắc kê xoắn cho thạch cao, hoặc móc đinh chéo chuyên dụng | Bắt vít vào xương khung, hoặc tắc kê bung cánh; tranh rất nặng nên gia cố vách | Không đóng đinh thẳng; không dùng tắc kê nhựa thường |
| Tường ốp gỗ, ốp đá | Vít xuyên lớp ốp vào tường thật | Hỏi đơn vị thi công về lớp phía sau | Đá ốp có thể nứt nếu khoan sai mũi |
| Không muốn khoan (nhà thuê) | Móc dán chịu lực cho tranh rất nhẹ, không kính | Thanh treo đặt trên kệ, giá đứng, tựa tranh lên kệ | Móc dán yếu dần khi ẩm, không dùng cho tranh có kính |
Hai điểm treo, dây và móc: chi tiết làm tranh đứng yên
Một điểm treo làm tranh hay lệch. Tranh treo một đinh giữa là con lắc: đóng cửa mạnh, lau dọn, quạt thổi, nó lệch dần. Hai điểm cách nhau giữ tranh thẳng lâu hơn nhiều.
Hai điểm còn chia đôi tải. Nếu một điểm có vấn đề, điểm còn lại vẫn đỡ được trong lúc mình phát hiện.
Nẹp treo cho tranh lớn, nặng. Một thanh nẹp vát bắt vào tường, thanh còn lại bắt sau khung, hai mặt vát móc vào nhau. Tranh áp sát tường, rất chắc, và tự cân khi treo.
Dây treo đừng căng như dây đàn. Dây căng quá thì lực kéo dồn lên hai móc sau khung rất lớn và đỉnh dây lộ lên trên mép tranh. Dây hơi chùng, đỉnh dây kéo lên nằm dưới mép trên khung vài phân là vừa.
Dây phải là loại cho tranh. Dây kim loại bện bọc nhựa chịu lực tốt. Dây dù, dây nilon dễ giãn và lão hoá dưới nhiệt, không nên dùng cho tranh nặng.
Móc sau khung bắt vào phần gỗ dày. Đặt khoảng một phần ba chiều cao tính từ mép trên, không bắt sát mép gỗ dễ tước.
Thêm miếng đệm cao su ở hai góc dưới. Vừa chống trầy tường, vừa giữ tranh không xê dịch, vừa tạo khe cho không khí lưu thông sau tranh.
Kiểm lại sau mùa nồm. Lắc nhẹ khung xem móc tường có lỏng không. Tắc kê trong tường ẩm đôi khi tơi dần; phát hiện sớm thì chỉ cần thay.
Treo một bức tranh nặng vừa trên tường gạch
Trình tự dưới đây dùng cho phần lớn tranh sơn dầu, tranh có kính khổ trung bình trong nhà phố:
- Cân tranh và chọn phụ kiện. Chọn tắc kê và vít có tải ghi trên bao bì gấp đôi trở lên cân nặng tranh.
- Dò đường điện nước. Tránh khu vực thẳng trên, dưới ổ cắm và công tắc, vì dây điện thường chạy dọc; tránh tường sau bồn rửa, nhà vệ sinh. Có máy dò thì càng yên tâm.
- Đánh dấu vị trí. Đo khoảng cách giữa hai móc sau khung và khoảng cách từ đỉnh dây kéo căng tới mép trên khung. Đánh dấu hai điểm trên tường bằng bút chì, dùng thước thuỷ để hai điểm ngang nhau.
- Khoan đúng cỡ mũi. Mũi khoan bằng cỡ ghi trên tắc kê, khoan sâu hơn chiều dài tắc kê một chút. Hút bụi trong lỗ.
- Đóng tắc kê và bắt vít. Tắc kê vào khít, ngang mặt tường. Vít chừa ra một đoạn đủ móc dây hoặc móc khung.
- Treo bằng hai người. Một người nâng, một người nhìn từ xa chỉnh thẳng. Tranh to mà một người vừa nâng vừa dò móc là lúc hay xảy ra va đập.
- Thử tải nhẹ. Đỡ tranh, buông dần tay, quan sát vít có xệ không. Ổn rồi mới buông hẳn.
Với vách thạch cao hay tường ốp, thay bước khoan bằng việc tìm xương khung hoặc hỏi thợ, đừng làm theo trình tự của tường gạch.
Những chỗ không nên treo tranh dù treo chắc
Ngay trên đầu giường là chỗ người ta thích treo nhất, cũng là chỗ rủi ro nhất. Nếu vẫn treo, chọn tranh nhẹ, không kính hoặc dùng mica, treo bằng nẹp hoặc hai điểm chắc, và kiểm định kỳ. Tranh kính khổ lớn trên đầu giường là thứ không nên đánh cược.
Sát bếp, sau bếp nấu, trên máy rửa bát, cạnh cửa nhà tắm: hơi nóng và hơi ẩm làm keo, giấy, khung xuống cấp nhanh. Ngay trên điều hoà thì luồng gió làm tranh rung, khô lạnh rồi lại ẩm khi tắt máy. Những chỗ đó hợp với tranh in rẻ tiền dễ thay hơn là tranh gốc.
Lối đi hẹp, đầu cầu thang, nơi trẻ con chạy nhảy hay người khiêng đồ đi qua: tranh hay bị quệt vai, góc khung đâm vào người. Ở đó chọn tranh mỏng, không kính, treo chắc hai điểm, hoặc dời lên cao hơn tầm vai.
Tường ngoài hướng nắng, tường đang thấm, tường mới trát chưa khô hẳn cũng không phải chỗ cho tranh gốc. Áp tay lên tường thấy lạnh và ẩm hơn chỗ khác, hoặc thấy vệt loang, nên để bức tường đó cho đồ trang trí khác.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh tường thạch cao có cần khoan không?
Thường cần khoan lỗ nhỏ để bắt tắc kê thạch cao hoặc vít vào xương khung. Có loại móc đinh chéo chuyên dụng cho thạch cao chỉ cần đóng nhẹ, hợp tranh nhẹ. Đóng đinh thường thẳng vào tấm thạch cao thì không giữ được lâu.
Tranh nặng bao nhiêu thì cần hai điểm treo?
Không có con số chung cho mọi tường. Cách dễ nhớ: tranh mà một tay nhấc thấy nặng, hoặc khổ rộng hơn vai người, thì nên treo hai điểm. Hai điểm còn giúp tranh không bị lệch theo thời gian.
Móc dán không cần khoan có an toàn cho tranh không?
Chỉ an toàn với tranh rất nhẹ, không kính, trên mặt tường phẳng, khô. Khi trời nồm hoặc tường bám bụi, keo yếu đi và móc có thể bung bất ngờ. Không dùng cho tranh có kính hay tranh gốc.
Vì sao tranh treo một thời gian bị nghiêng?
Thường do treo một điểm, dây trượt dần qua móc khi có rung động. Cách sửa là chuyển sang hai điểm treo, hoặc thêm đệm cao su ở góc dưới để tạo ma sát với tường.
Có thể tự kiểm đường điện trong tường không?
Có thể đoán theo vị trí ổ cắm, công tắc, vì dây thường chạy thẳng dọc hoặc ngang từ đó. Máy dò cầm tay giúp yên tâm hơn. Với nhà có bản vẽ điện nước, xem bản vẽ trước khi khoan là chắc nhất.
Nhà thuê không được khoan thì treo tranh kiểu gì?
Dùng kệ mỏng gắn sẵn hoặc giá đứng để tựa tranh, đặt tranh trên tủ thấp, hoặc hỏi chủ nhà có cho dùng thanh treo trần tường sẵn có. Tranh nhẹ không kính có thể dùng móc dán chịu lực, nhưng nên kiểm thường xuyên.
