Biếu tranh cho đối tác, cấp trên hay khách nước ngoài được đón nhận nhất khi bức tranh mang bản sắc Việt, khổ nhỏ hoặc vừa dễ mang theo, giá trị vừa phải để không vướng quy định quà tặng của bên nhận, được gói chỉn chu và kèm một thẻ thông tin ngắn, song ngữ nếu khách là người nước ngoài. Khách phải mang tranh lên máy bay thì cần tính trước hành lý, hải quan và kiểm dịch.
Tranh là món quà biếu có nhiều cái lợi: không mang tính tiêu dùng, gợi được văn hoá, ở lại lâu trong văn phòng hay nhà người nhận. Nhưng quà trong quan hệ công việc cũng có những giới hạn mà quà gia đình không có, và một món quá đắt, quá to, hay khó mang theo có thể làm người nhận khó xử hơn là vui.
Bài này đi qua chuyện quy định quà tặng, cách chọn đề tài và chất liệu theo đối tượng, mang tranh ra nước ngoài, quy trình chuẩn bị, những khác biệt văn hoá khi trao, các sai lầm thường gặp và lúc nào cần hỏi người có chuyên môn.
Vì sao tranh là quà biếu được ưa, và rủi ro nằm ở đâu
Trong quan hệ công việc, những món quà quen thuộc như rượu, trà, bánh kẹo, đồ điện tử thường bị dùng hết rồi quên. Một bức tranh treo trong văn phòng hay phòng khách nhà đối tác thì ở lại nhiều năm, mỗi lần nhìn thấy là nhớ tới người tặng và câu chuyện hợp tác. Với khách nước ngoài, tranh sơn mài hay tranh lụa còn là một mẩu văn hoá Việt Nam họ mang về.
Rủi ro thứ nhất là giá trị. Nhiều công ty, nhất là công ty đa quốc gia, tổ chức có quy chế tuân thủ chặt, và cơ quan nhà nước, đều có quy định về việc nhận quà. Một bức tranh trông có vẻ đắt tiền có thể buộc người nhận phải khai báo, từ chối, hoặc nộp lại cho tổ chức. Món quà khi ấy thành gánh nặng.
Rủi ro thứ hai là tính thực tế. Một bức tranh khổ lớn, có kính, nặng, tặng cho một vị khách sắp bay về nước là đẩy cho họ một bài toán hành lý. Họ cảm ơn rất lịch sự, rồi lo lắng suốt chuyến đi.
Rủi ro thứ ba là ý nghĩa và gu. Đề tài quá đậm màu sắc phong thuỷ, quá tôn giáo, hay quá cá nhân có thể không hợp với người nhận ở một nền văn hoá khác, hoặc không hợp với văn phòng mang phong cách riêng. Chọn đúng thì món quà rất đẹp, chọn lệch thì nó thành đồ cất kho trong một văn phòng sang trọng.
Kiểm quy định quà tặng trước khi chọn tranh
Hỏi bộ phận đối ngoại hoặc thư ký của bên nhận. Một câu hỏi khéo như “bên anh chị có quy định gì về quà tặng không” là chuyện bình thường trong giao dịch chuyên nghiệp, không làm mất lịch sự.
Nhiều công ty có ngưỡng giá trị quà. Quá ngưỡng thì phải khai báo hoặc từ chối. Không cần biết con số cụ thể, chỉ cần chọn quà ở mức rõ ràng là quà xã giao chứ không phải quà có giá trị lớn.
Cơ quan nhà nước có quy định riêng về nhận quà. Với cán bộ, công chức, nên đặc biệt thận trọng, chọn quà mang tính lưu niệm, giá trị nhỏ, hoặc tặng cho cơ quan thay vì cá nhân.
Thời điểm nhạy cảm. Biếu quà ngay trước hoặc trong lúc đang đấu thầu, đàm phán hợp đồng dễ bị hiểu là gây ảnh hưởng. Nên tặng vào dịp ký kết xong, kỷ niệm hợp tác, lễ Tết.
Quà cho tổ chức thay vì cá nhân. Một bức tranh tặng để treo ở sảnh văn phòng đối tác, ghi rõ tặng công ty, thường ít vướng quy định hơn và vẫn giữ ý nghĩa.
Khách nước ngoài có thể chịu luật chống hối lộ của nước họ. Một số nước có luật chặt với việc nhân viên nhận quà từ đối tác nước ngoài. Người nhận thường biết rõ giới hạn của mình, nên quà vừa phải là cách tôn trọng họ.
Ghi lại món quà trong hồ sơ của mình. Doanh nghiệp tặng quà cũng nên có ghi chép: tặng ai, dịp gì, món gì. Đây là thói quen minh bạch có ích khi cần giải trình.
Không kèm tiền hay thẻ quà có giá trị. Phong bì đi kèm biến món quà văn hoá thành chuyện khác hẳn.
Chọn tranh theo đối tượng nhận
Bảng dưới là gợi ý chung, cần đối chiếu với hiểu biết riêng về người nhận:
| Đối tượng | Đề tài hợp | Chất liệu, khổ gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đối tác trong nước, doanh nghiệp | Thuận buồm xuôi gió, phong cảnh núi sông, sen, tranh trừu tượng có cấu trúc | Sơn dầu, sơn mài, khổ vừa | Hợp phong cách văn phòng; giao tới văn phòng thay vì trao tại bàn tiệc |
| Cấp trên, thầy cô | Thư pháp, phong cảnh tĩnh, hoa sen, trúc | Lụa, sơn mài, khổ nhỏ đến vừa | Giá trị vừa phải, ý nghĩa rõ ràng, tránh phô trương |
| Khách nước ngoài sắp về nước | Phố cổ, ruộng bậc thang, sông nước, sen, tranh dân gian | Sơn mài nhỏ, lụa không kính, tranh Đông Hồ, tranh toan cuộn | Nhẹ, dễ xếp vali; kèm thẻ thông tin tiếng Anh |
| Khách nước ngoài làm việc lâu dài ở Việt Nam | Cảnh nơi họ sống, góc phố quen, đề tài gắn với kỷ niệm làm việc | Khổ vừa, chất liệu tuỳ gu | Có thể chọn lớn hơn vì không phải mang đi ngay |
| Đoàn khách, nhiều người | Cùng một đề tài, mỗi người một bức nhỏ | Tranh khắc gỗ, bản in phiên bản giới hạn, sơn mài nhỏ | Đồng đều để không ai thấy bị phân biệt |
| Cơ quan, tổ chức | Phong cảnh đất nước, đề tài văn hoá | Khổ vừa đến lớn, treo sảnh | Ghi rõ tặng tổ chức, kèm thông tin để treo trang trọng |
Với dịp khai trương văn phòng đối tác, có thể tham khảo thêm cách chọn đề tài và chỗ treo trong bài tranh mừng khai trương cho cửa hàng, văn phòng mới.
Tranh mang bản sắc Việt cho khách nước ngoài
Sơn mài. Chất liệu mà nhiều khách nước ngoài thấy lạ và ấn tượng nhất: lớp sơn bóng sâu, ánh vàng bạc, vỏ trứng. Một tấm khổ nhỏ vừa vali, nhưng nặng hơn tưởng tượng, nên chọn khổ nhỏ.
Tranh lụa. Nhẹ, mềm mại, gợi chất Á Đông. Chọn tranh lụa đã bồi và đóng khung không kính, hoặc tranh lụa chưa đóng khung để khách tự đóng ở nước họ.
Tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống. Nhẹ, dễ mang, có câu chuyện văn hoá để kể. Nên kèm vài dòng giải thích đề tài, vì khách không đọc được chữ trên tranh.
Tranh khắc gỗ đương đại. Có tính đồ hoạ mạnh, hợp văn phòng hiện đại, nhiều bức là bản in thủ công có đánh số.
Phong cảnh đặc trưng. Ruộng bậc thang, sông nước miền Tây, phố cổ, vịnh biển gợi nhớ chuyến đi. Chọn cảnh khách đã đến hoặc gắn với nơi làm việc.
Đời sống thường ngày. Gánh hàng rong, chợ nổi, người đội nón, xe đạp chở hoa. Những đề tài này được khách nước ngoài ưa vì gần với ký ức họ về Việt Nam.
Tránh tranh in đại trà bán ở chợ du lịch. Khách nước ngoài thường đã thấy những bức này ở khắp các điểm du lịch. Một bức có tay nghề, có thông tin hoạ sĩ, giá trị hơn nhiều.
Tranh trừu tượng của hoạ sĩ Việt. Với khách có gu đương đại, một bức trừu tượng nhỏ của hoạ sĩ trẻ Việt Nam kèm câu chuyện về người vẽ cũng là món quà đẹp.
Mang tranh ra nước ngoài: hành lý, hải quan, kiểm dịch
Khi khách sẽ mang tranh lên máy bay, hãy nghĩ thay họ. Tranh có khung kính khổ vừa trở lên khó xách tay và dễ vỡ khi ký gửi. Phương án gọn nhất thường là tranh toan cuộn trong ống cứng, tranh lụa chưa đóng khung, hoặc tranh nhỏ không kính có hộp cứng. Khách có thể đóng khung khi về nước.
Với tranh đương đại mua ở phòng tranh hay xưởng hoạ sĩ, nên kèm hoá đơn hoặc giấy xác nhận của nơi bán, ghi rõ là tác phẩm đương đại. Những giấy này giúp khách trả lời khi được hỏi ở cửa khẩu. Với tranh cũ, có niên đại lâu, có thể thuộc diện cần giấy phép mới được mang ra khỏi Việt Nam, cần hỏi cơ quan hải quan hoặc cơ quan văn hoá trước, đừng tặng khi chưa rõ.
Ở nước đến, một số nơi kiểm dịch rất chặt với đồ làm từ gỗ, tre, vỏ sò, vỏ trứng, vì lo côn trùng và mầm bệnh. Tranh sơn mài có nền gỗ, khung gỗ có thể bị hỏi. Khách thường nên khai báo khi nhập cảnh. Nhắc khách điều này một cách nhẹ nhàng là sự chu đáo, không phải làm phiền.
Về đóng gói, xem thêm hướng dẫn trong bài gói tranh làm quà không trầy, không ẩm, không vỡ kính. Với khách bay xa, ưu tiên gói gọn, nhẹ, có thể mở ra kiểm tra rồi gói lại được, vì hành lý có thể bị kiểm tra ở sân bay.
Quy trình chuẩn bị một món quà tranh cho đối tác
Một trình tự gọn cho doanh nghiệp hoặc cá nhân chuẩn bị quà biếu:
- Xác định người nhận và dịp. Cá nhân hay tổ chức, trong nước hay nước ngoài, ký kết, kỷ niệm hợp tác hay lễ Tết.
- Kiểm quy định quà tặng. Hỏi khéo bộ phận liên quan của bên nhận nếu không rõ; tự đặt ngưỡng giá trị vừa phải.
- Chọn đề tài và chất liệu. Theo đối tượng ở bảng trên, ưu tiên bản sắc Việt và tính thực tế.
- Chọn nơi mua có giấy tờ. Phòng tranh, xưởng hoạ sĩ có hoá đơn, thông tin tác giả. Tránh tranh không rõ nguồn.
- Soạn thẻ thông tin và thiệp. Thẻ thông tin song ngữ nếu khách nước ngoài; thiệp viết tay ngắn gọn. Gợi ý cách viết có trong bài lời chúc kèm tranh tặng và thẻ thông tin bức tranh.
- Gói chỉn chu. Gói bảo vệ bên trong, giấy gói lịch sự bên ngoài, có thể thêm túi hoặc hộp mang theo tiện.
- Chọn thời điểm và người trao. Người có vị trí tương xứng trao, vào lúc trang trọng nhưng không phô trương.
- Ghi nhận lại. Lưu ghi chép nội bộ về món quà, ngày, người nhận.
Ví dụ tình huống: đoàn khách sắp về nước
Một công ty nhỏ tiếp đoàn đối tác năm người từ nước ngoài sang làm việc một tuần. Ban đầu, giám đốc định tặng trưởng đoàn một bức sơn dầu phong cảnh khổ lớn để treo văn phòng bên kia. Khi bàn kỹ, cả nhóm nhận ra mấy chuyện: trưởng đoàn sẽ phải tự mang bức tranh lớn qua hai chặng bay; bốn người còn lại không có gì; và công ty đối tác vốn có quy chế khá chặt về quà tặng.
Họ đổi phương án: mỗi người trong đoàn một tấm sơn mài nhỏ, cùng đề tài sen nhưng mỗi tấm một màu nền khác nhau, của cùng một xưởng. Mỗi tấm có hộp cứng vừa vali, thẻ thông tin tiếng Anh giải thích sơn mài là gì, đề tài sen mang ý gì trong văn hoá Việt, kèm hoá đơn của xưởng. Riêng công ty đối tác nhận thêm một bức khổ vừa gửi qua đường vận chuyển, ghi rõ tặng văn phòng.
Ngày cuối, giám đốc trao quà sau bữa tối chia tay, kể ngắn về chuyến đi tới xưởng sơn mài để chọn tranh. Khách mở hộp ngay tại bàn, so màu nền với nhau, hỏi thêm về cách làm sơn mài. Món quà thành câu chuyện cuối cùng của chuyến công tác.
Điều làm món quà thành công không phải giá trị, mà là sự tính toán thay cho người nhận: mang được, không vướng quy định, ai cũng có phần, và có câu chuyện để kể.
Khác biệt văn hoá khi trao tranh cho khách nước ngoài
Mở quà ngay hay để sau. Ở nhiều nước phương Tây, người nhận thường mở quà ngay trước mặt người tặng để bày tỏ cảm ơn. Ở nhiều nước châu Á, người nhận có thể để mở sau. Cả hai đều lịch sự, đừng ngạc nhiên.
Trao bằng hai tay. Ở Việt Nam và nhiều nước Đông Á, trao quà bằng hai tay thể hiện sự tôn trọng. Với khách phương Tây, cử chỉ này cũng được hiểu là trân trọng.
Gói quà được coi trọng ở một số nền văn hoá. Với khách Nhật Bản chẳng hạn, cách gói chỉn chu được đánh giá cao. Giấy gói sạch, nếp gấp gọn quan trọng hơn ruy băng to.
Con số và biểu tượng. Với khách người Hoa, số bốn thường được tránh vì đọc gần với chữ tử. Tặng bộ tranh thì tránh bộ bốn bức cho khách này, chọn bộ hai hoặc ba.
Hình ảnh người và động vật. Một số người theo những tôn giáo có kiêng kỵ về hình ảnh. Với khách chưa rõ, tranh phong cảnh, hoa, trừu tượng là lựa chọn an toàn.
Màu sắc. Ý nghĩa màu khác nhau giữa các nền văn hoá. Đỏ ở Việt Nam là may mắn, nhưng không phải nơi nào cũng vậy. Tranh có gam màu cân bằng ít rủi ro hơn.
Giải thích ý nghĩa đề tài. Khách nước ngoài thường thích nghe câu chuyện phía sau: vì sao cá chép, vì sao sen. Nói ngắn, như kể chuyện văn hoá, không áp đặt ý nghĩa may rủi.
Không tự hạ thấp món quà. Câu “quà mọn” quen thuộc với người Việt có thể khiến khách phương Tây hiểu theo nghĩa đen. Nói đơn giản “bức tranh này mình chọn riêng cho anh chị” là đủ.
Những sai lầm hay gặp khi biếu tranh
Tranh quá đắt. Làm người nhận khó xử với quy định của họ, hoặc cảm thấy mắc nợ.
Tranh quá to cho khách sắp bay. Biến món quà thành gánh nặng hành lý.
Tranh in đại trà. Khách nước ngoài nhận ra ngay, và món quà mất giá trị văn hoá.
Không có thông tin đi kèm. Khách không biết tranh làm bằng gì, của ai, đề tài nghĩa là gì.
Biếu đúng lúc đang đàm phán. Dễ bị hiểu là gây ảnh hưởng tới quyết định.
Đề tài phong thuỷ nặng nề. Nói “treo tranh này công ty anh sẽ phát” với khách nước ngoài vừa khó hiểu vừa gượng.
Tặng tranh cũ không rõ nguồn gốc. Có thể vướng quy định mang di vật, cổ vật ra nước ngoài, và rủi ro về thật giả.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?
Về quy định quà tặng, người trả lời chính xác nhất là bộ phận pháp chế, tuân thủ hoặc nhân sự của chính công ty mình và bên nhận. Doanh nghiệp tặng quà thường xuyên cho đối tác nên có quy chế nội bộ, và với giao dịch lớn, hỏi luật sư hoặc kế toán về cách ghi nhận chi phí quà tặng cho đúng.
Về việc mang tranh ra khỏi Việt Nam, đặc biệt tranh cũ, tranh có niên đại hoặc tranh có giá trị lớn, hỏi cơ quan hải quan hoặc cơ quan quản lý văn hoá trước khi tặng. Về kiểm dịch ở nước đến, khách có thể tra trang chính thức của cơ quan hải quan, kiểm dịch nước họ, hoặc hỏi hãng bay.
Về bản thân bức tranh, nếu định tặng một tác phẩm có giá trị, hãy mua ở nơi có giấy tờ rõ ràng, và khi cần thì nhờ chuyên gia thẩm định độc lập. Tặng một bức tranh mà sau này bị nghi là giả sẽ làm sứt mẻ cả mối quan hệ, mất đi đâu chỉ một món quà.
Muốn tham khảo thêm các mẫu tranh và vật phẩm mang bản sắc Việt dùng làm quà biếu, có thể xem ở VatPham.com để có ý tưởng trước khi chọn bức phù hợp với đối tác của mình.
Câu hỏi thường gặp
Biếu tranh cho đối tác nước ngoài nên chọn loại nào?
Sơn mài nhỏ, tranh lụa không kính, tranh dân gian Đông Hồ hoặc tranh khắc gỗ là những lựa chọn mang bản sắc Việt mà dễ mang theo. Kèm thẻ thông tin tiếng Anh về chất liệu và ý nghĩa đề tài.
Tặng tranh cho cán bộ, công chức có được không?
Cán bộ, công chức chịu quy định riêng về nhận quà, nên cần rất thận trọng. Tốt nhất là quà lưu niệm giá trị nhỏ, hoặc tặng cho cơ quan để treo chung, và tránh những thời điểm nhạy cảm như đang xử lý hồ sơ của mình.
Khách nước ngoài mang tranh sơn mài lên máy bay có vấn đề gì không?
Thường không, nhưng tranh sơn mài nặng và có nền gỗ, một số nước kiểm dịch chặt với đồ gỗ. Nên chọn khổ nhỏ, đóng hộp cứng, kèm hoá đơn nơi bán và nhắc khách khai báo nếu nước đến yêu cầu.
Biếu tranh cho sếp có bị coi là nịnh không?
Phụ thuộc giá trị, dịp và văn hoá nơi làm việc. Một bức tranh nhỏ vào dịp Tết, sinh nhật, hoặc tập thể cùng góp tặng thường được nhìn nhận tự nhiên. Một bức đắt tiền tặng riêng lúc xét thăng chức thì dễ bị hiểu khác.
Có nên tặng tranh cũ, tranh có niên đại cho khách nước ngoài?
Không nên nếu chưa rõ thủ tục. Tranh có niên đại có thể thuộc diện cần giấy phép mới được mang ra khỏi Việt Nam. Tranh đương đại có hoá đơn rõ ràng là lựa chọn an toàn hơn nhiều.
Thẻ thông tin cho khách nước ngoài nên ghi gì?
Tên tranh, tác giả, chất liệu, kích thước, năm, ý nghĩa đề tài trong một hai câu và cách giữ gìn, viết bằng tiếng Anh hoặc ngôn ngữ của khách. Không ghi giá.
