Tranh mừng thọ được ông bà quý nhất khi đề tài mang ý trường thọ, an vui, như tùng hạc, cảnh quê, cây cổ thụ, thư pháp chữ Thọ, khổ vừa phải dễ treo, màu đủ rõ cho mắt người lớn tuổi, và khi con cháu cùng trao, kể vài lời về ý nghĩa bức tranh. Với người già, câu chuyện quanh món quà nhiều khi quan trọng hơn món quà.
Lễ mừng thọ trong nhiều gia đình Việt thường tổ chức vào những mốc tuổi lớn, và là dịp con cháu tụ họp. Bức tranh tặng hôm ấy sẽ được treo trong nhà ông bà, nơi khách đến chơi nhìn thấy và hỏi han. Nó trở thành một phần của căn nhà, một dấu mốc gia đình.
Bài này gợi ý đề tài, khổ tranh hợp nhà người lớn tuổi, chuyện tặng tranh chân dung, và cách trao để món quà ấm áp.
Đề tài tranh mừng thọ thường được chọn
Tùng hạc. Cây tùng xanh quanh năm và chim hạc trong văn hoá phương Đông gắn với ý sống lâu, thanh cao. Đây là đề tài mừng thọ quen thuộc nhất, có nhiều cách vẽ từ truyền thống tới hiện đại.
Thư pháp chữ Thọ, chữ Phúc. Một bức thư pháp đẹp, viết tay, có thể bằng chữ Hán hoặc chữ Việt, hợp với người thích nét chữ và không gian trang nhã.
Cảnh quê, làng cũ. Với ông bà gắn bó với quê, một bức tranh cánh đồng, luỹ tre, mái đình gợi kỷ niệm thường chạm tới cảm xúc hơn mọi biểu tượng.
Cây cổ thụ, cây đa. Gợi sự vững chãi, che chở, như vai trò của ông bà trong gia đình.
Hoa sen, hoa cúc. Sen gợi sự thanh tịnh, cúc trong văn hoá gắn với sự bền bỉ của tuổi già. Hợp với ông bà thích sự nhẹ nhàng.
Tranh đàn cháu hoặc gia đình sum họp. Tranh vẽ cảnh nhiều thế hệ quây quần, nếu được vẽ có hồn, mang ý con cháu đông vui.
Phong cảnh núi sông rộng. Hợp với ông bà từng đi nhiều nơi, thích cảnh rộng mở. Chọn bức có ánh sáng ấm, êm.
Tranh mang tín ngưỡng của ông bà. Nếu ông bà theo đạo hay có niềm tin riêng, tranh đề tài tôn giáo phù hợp có thể rất ý nghĩa. Nhưng chỉ chọn khi biết chắc, và nên hỏi người trong nhà.
Tặng tranh chân dung ông bà: nên hỏi trước
Đặt hoạ sĩ vẽ chân dung ông bà từ ảnh chụp là món quà nhiều người nghĩ tới. Khi được vẽ có tay nghề, nó là kỷ vật quý của cả gia đình. Nhưng đây cũng là món quà cần hỏi ý nhất.
Một số cụ không thích tranh chân dung của chính mình treo trong nhà, vì liên tưởng tới ảnh thờ. Đó là cảm xúc có thật trong nhiều gia đình, nên tôn trọng. Hỏi khéo qua bố mẹ, cô dì, hoặc dò ý cụ khi xem ảnh cũ là cách tránh làm cụ chạnh lòng đúng ngày vui.
Nếu ông bà đồng ý, chọn ảnh mẫu rõ nét, ánh sáng đẹp, nét mặt tươi. Tranh chân dung từ ảnh mờ thường khó giống. Bức chân dung đôi ông bà ngồi cạnh nhau, hoặc ông bà cùng con cháu, thường được ưa hơn chân dung một người.
Đặt vẽ chân dung cần thời gian, có khi vài tuần, cho hoạ sĩ phác, sửa, vẽ và để tranh khô. Nên đặt sớm, thoả thuận rõ số lần sửa và ngày giao. Đừng để sát ngày mừng thọ rồi giục hoạ sĩ vẽ vội.
Khổ tranh và cách vẽ hợp nhà người lớn tuổi
Khổ vừa là an toàn. Nhà ông bà thường đã có nhiều đồ: bàn thờ, ảnh gia đình, lịch, bằng khen. Một bức quá to khó tìm chỗ.
Màu rõ, tương phản vừa. Mắt người già kém phân biệt những sắc độ nhạt gần nhau. Tranh màu quá nhạt, mờ như sương có thể đẹp với người trẻ nhưng khó thấy với ông bà.
Hình rõ ràng. Tranh có đề tài dễ nhận ra thường hợp hơn tranh trừu tượng. Ông bà muốn nhìn thấy cây, thấy hạc, thấy làng, để kể với khách.
Tránh kính phản chiếu mạnh. Kính bóng phản chiếu đèn và cửa sổ, làm khó nhìn. Nếu cần kính, chọn loại chống loá hoặc treo ở chỗ ít ánh sáng chiếu thẳng.
Tranh nhẹ, treo chắc. Ông bà khó tự treo hoặc chỉnh tranh. Con cháu nên treo giúp, kiểm móc treo chắc chắn, nhất là ở nhà có tường cũ.
Treo thấp vừa tầm ngồi. Ông bà thường ngồi nhiều hơn đứng. Tranh treo ở phòng khách nên vừa tầm mắt khi ngồi trên ghế, không quá cao.
Chất liệu bền với khí hậu. Nhà ở quê hay nồm ẩm, nhà cũ có thể dột. Sơn mài, sơn dầu, tranh có khung kín bền hơn tranh giấy không kính.
Cách trao tranh mừng thọ cho ấm áp
Lễ mừng thọ là dịp gia đình, nên cách trao cũng quan trọng như bức tranh:
- Con cháu cùng góp và cùng trao. Một bức tranh của cả nhà có ý nghĩa hơn nhiều món quà rời. Ông bà vui khi thấy con cháu đồng lòng.
- Chọn lúc trang trọng trong buổi lễ. Sau phần chúc thọ là lúc hợp để trao, khi mọi người đang tập trung.
- Người lớn nhất hoặc cháu nhỏ nhất đứng trao. Cháu nhỏ đọc lời chúc thường làm ông bà xúc động nhất.
- Kể ý nghĩa bức tranh. Một hai câu: vì sao chọn tùng hạc, vì sao vẽ cảnh làng cũ. Câu chuyện làm bức tranh thành kỷ niệm.
- Treo luôn trong ngày nếu được. Chuẩn bị sẵn móc treo, treo lên trong buổi lễ để ông bà và khách cùng ngắm.
- Chụp ảnh gia đình bên bức tranh. Tấm ảnh ấy sau này sẽ gợi lại cả ngày mừng thọ.
Nếu muốn có thêm ý tưởng về tranh và vật phẩm mừng thọ mang ý nghĩa truyền thống, có thể tham khảo các mẫu ở VatPham.com, rồi bàn với cả nhà để chọn bức hợp nhất.
Mừng thọ ở xa: tranh gửi về quê
Nhiều gia đình có con cháu ở xa, không về kịp ngày mừng thọ. Gửi tranh về quê là cách gửi theo một phần tấm lòng. Nhưng gửi tranh đi xa cần tính kỹ hơn.
Tranh có kính dễ vỡ khi vận chuyển. Nếu gửi xa, nên chọn tranh không kính, hoặc nhờ nơi bán tháo kính, gửi riêng tấm mica nhẹ thay thế. Tranh sơn mài nặng, cần đóng thùng chắc, chèn kỹ các góc.
Gửi sớm vài ngày, hẹn người nhà ở quê nhận và cất giữ cẩn thận tới ngày lễ. Kèm theo thiệp viết tay, và nếu được thì gọi video lúc người nhà mở quà để ông bà thấy mặt con cháu.
Một bức tranh gửi về không thay được việc có mặt. Nhưng nếu kèm một lời hẹn về thăm, một tấm thiệp viết tay dài hơn thường lệ, ông bà sẽ cảm thấy được nhớ tới.
Câu hỏi thường gặp
Tranh mừng thọ nên chọn đề tài gì?
Tùng hạc, thư pháp chữ Thọ, cảnh quê, cây cổ thụ, hoa sen là những đề tài quen thuộc mang ý trường thọ, an vui. Quan trọng nhất là chọn đề tài gắn với sở thích và kỷ niệm của ông bà.
Có nên tặng tranh chân dung cho ông bà mừng thọ?
Có thể, nhưng nên hỏi trước, vì một số cụ không thích chân dung mình treo trong nhà do liên tưởng tới ảnh thờ. Nếu ông bà đồng ý, đặt vẽ sớm từ ảnh rõ nét.
Tranh mừng thọ treo ở đâu trong nhà?
Phòng khách là chỗ phổ biến, nơi ông bà ngồi và khách nhìn thấy. Treo vừa tầm mắt khi ngồi, tránh nắng chiếu trực tiếp và chỗ ẩm.
Tranh mừng thọ có nên ghi lời chúc lên tranh không?
Không nên viết hay dán lên mặt tranh. Lời chúc ghi trên thiệp riêng, hoặc nhờ cửa hàng gắn bảng đồng nhỏ ở khung nếu muốn lưu lâu. Với tranh thư pháp, lời chúc đã nằm trong chữ.
Ông bà ở quê nồm ẩm thì chọn tranh chất liệu gì?
Sơn mài, sơn dầu, acrylic hoặc tranh có khung kín bền hơn tranh giấy, tranh lụa không kính. Nhắc người nhà treo tránh tường hay thấm, tường giáp nhà tắm.
