Tranh in giclée là bản sao một tác phẩm được in phun bằng mực bột màu, thường tám đến mười hai sắc, lên giấy mỹ thuật hoặc vải canvas. Nó cho màu rất sát bản gốc và bền hơn nhiều so với poster in thường. Nhưng giclée vẫn là bản in: không phải tranh vẽ tay, cũng không phải đồ hoạ in gốc như khắc gỗ.
Chữ "giclée" mượn từ tiếng Pháp, có nghĩa gần như phun, xịt, được dùng để làm sang cho nghề in phun mỹ thuật. Bản giclée tốt là một lựa chọn rất hợp lý để có tranh đẹp trên tường với giá vừa phải. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ có người bán nó như tranh vẽ.
Giclée khác poster ở mực và giấy
Poster phổ thông thường in offset hoặc in phun bằng mực nhuộm lên giấy mỏng phủ láng. Mực nhuộm tan vào giấy, cho màu tươi lúc đầu nhưng bạc nhanh dưới ánh sáng. Giấy láng thường có axit, vài năm là ngả vàng.
Bản giclée dùng mực bột màu, tức là các hạt màu rất nhỏ bám trên bề mặt giấy, giống bản chất của màu vẽ hơn. Mực bột màu bền sáng hơn mực nhuộm nhiều lần. Giấy dùng cho giclée là giấy mỹ thuật, nhiều loại làm từ sợi bông, không axit, có vân nhẹ như giấy vẽ màu nước.
Máy in giclée có nhiều hộp mực hơn máy in văn phòng, gồm cả các sắc xám, đen mờ, đen bóng, để chuyển sắc mịn và giữ được vùng tối. Kết quả là ảnh in có độ chuyển mượt, vùng tối không bị bệt, màu ít lệch so với bản gốc nếu khâu chụp và chỉnh màu làm kỹ.
Khâu quan trọng nhất lại nằm trước khi in: chụp hoặc quét bản gốc cho chuẩn màu. Cùng một máy in tốt, bản chụp kém vẫn ra bản in kém. Xưởng in tử tế thường in thử, so với bản gốc, chỉnh nhiều vòng.
Các hãng mực và giấy có công bố số năm bền màu dựa trên thử nghiệm trong điều kiện trưng bày chuẩn. Đó là con số phòng thí nghiệm để tham khảo, không phải lời bảo đảm cho tờ tranh treo ở phòng khách nắng chiều.
Giclée đứng ở đâu so với các loại tranh khác
Ba thứ hay bị lẫn với nhau ngoài cửa hàng:
| Loại | Bản chất | Soi kính lúp | Giá trị nằm ở |
|---|---|---|---|
| Tranh vẽ tay (độc bản) | Hoạ sĩ vẽ trực tiếp | Vệt cọ, lớp màu thật | Tác phẩm duy nhất |
| Đồ hoạ in gốc (khắc gỗ, khắc kẽm, in lụa) | In tay từ khuôn do hoạ sĩ làm | Dấu khuôn, mực in tay | Bản gốc trong số bản giới hạn |
| Giclée | Bản sao in phun mực bột màu | Chấm mực li ti phân bố ngẫu nhiên | Chất lượng in, chữ ký, số bản nếu có |
| Poster offset | In công nghiệp số lượng lớn | Chấm lưới đều xếp hoa thị | Trang trí giá rẻ |
Một bản giclée có chữ ký tay và số bản của hoạ sĩ là bản sao được tác giả công nhận. Nó có giá trị riêng, nhưng không thay được bản gốc, và không nên được gọi là "tranh gốc".
Soi và sờ để nhận ra một bản giclée
Chấm mực ngẫu nhiên. Dưới kính lúp mười lần, giclée hiện ra những chấm cực nhỏ rải không theo hàng lối. Offset thì chấm xếp lưới đều, nhìn ra hình hoa thị.
Bề mặt phẳng. Dù hình in có vẽ nét cọ dày, mặt giấy vẫn phẳng. Chiếu đèn xiên không thấy bóng đổ của nét đắp.
Chỗ trắng là giấy. Vùng trắng nhất là màu giấy, có vân giấy, không có lớp sơn trắng nổi.
Mép tranh in canvas. Bản in trên canvas có mép bọc khung thường là phần hình kéo dài hoặc màu trơn in, không có vết màu thừa như tranh vẽ.
Không mùi. Bản in mới gần như không mùi. Tranh sơn dầu mới có mùi dầu.
Chữ ký nằm ngoài hình. Bản giclée được tác giả ký thường ký bút chì ở lề giấy trắng, kèm số bản.
Hai bản giống hệt. Đặt hai bản cùng mẫu cạnh nhau, giống nhau tuyệt đối từng chi tiết.
Lưng canvas sạch. Toan in thường là vải phủ sẵn lớp nhận mực, mặt sau đều màu, không có vết màu thấm.
Chiêu "in rồi tô nổi" và những câu cần hỏi
In canvas rồi quét gel tạo nét cọ. Xưởng in phủ lên bản in một lớp gel trong theo đường cọ, nhìn như sơn dầu đắp. Đây là sản phẩm hợp pháp nếu gọi đúng tên.
Tô thêm vài nét màu thật. Có bản in được hoạ sĩ hoặc thợ chấm thêm vài điểm sáng bằng sơn. Bán như vậy là "bản in có tô thêm", không phải tranh vẽ.
Soi chỗ không có nét nổi. Ở vùng phẳng giữa các nét gel, kính lúp vẫn thấy chấm mực in. Đó là chỗ lộ ra bản chất.
Hỏi thẳng chất liệu. Người bán phải nói được: vẽ tay, in, hay in có tô. Câu "tranh sơn dầu cao cấp" mà không trả lời được câu hỏi này là dấu hiệu xấu.
Ghi vào hoá đơn. Đề nghị ghi rõ "bản in giclée" hoặc "tranh vẽ tay sơn dầu". Người bán đàng hoàng không ngại ghi.
Hỏi ai cho phép in. In lại tác phẩm của hoạ sĩ còn được bảo hộ quyền tác giả cần có sự đồng ý của người giữ quyền. Bản in có chữ ký hoạ sĩ hoặc giấy phép là bản sạch.
Hỏi số bản. Nếu gọi là bản giới hạn, hỏi tổng số bản là bao nhiêu và có in thêm không.
Đừng trả giá vẽ tay. Bản in đẹp vẫn đáng mua ở giá bản in. Chỉ không nên trả cho nó giá của một bức sơn dầu vẽ tay.
Khi nào giclée là lựa chọn đúng
Giclée hợp với người thích một tác phẩm cụ thể nhưng không có điều kiện mua bản gốc, hoặc bản gốc đã nằm trong bảo tàng. Một bản in chất lượng cao của bức tranh mình thương nhìn mỗi ngày vẫn đáng hơn một bức "vẽ tay" vô hồn.
Giclée cũng hợp những chỗ khắc nghiệt mà mình không muốn đặt bản gốc: hành lang khách sạn, quán cà phê, phòng làm việc nhiều nắng. Hỏng một bản in thì thay bản khác.
Nhiều hoạ sĩ trẻ in giclée từ tác phẩm của mình để bán với giá dễ tiếp cận. Mua những bản đó vừa có tranh đẹp, vừa ủng hộ người vẽ một cách sạch sẽ, khác hẳn mua tranh in lậu.
Điều cần nhớ là giclée trên giấy vẫn phải được giữ như tranh giấy: lồng kính, có viền đệm, tránh nắng. Giclée trên canvas không cần kính nhưng cũng cần tránh nắng và ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Tranh in giclée có phải tranh gốc không?
Không. Giclée là bản sao in phun của một tác phẩm. Bản có chữ ký tay và số bản của hoạ sĩ là bản sao được tác giả công nhận, nhưng vẫn không phải bản gốc.
Tranh giclée bền bao lâu?
Tuỳ mực, giấy và chỗ treo. Mực bột màu trên giấy mỹ thuật không axit bền hơn poster nhiều lần; các hãng có công bố số năm thử nghiệm, nhưng treo chỗ nắng thì bản nào cũng phai nhanh hơn con số ấy.
Giclée và in canvas thường khác nhau thế nào?
In canvas là nói nền in, còn giclée là nói cách in bằng mực bột màu nhiều sắc. Có in canvas giclée chất lượng cao, và có in canvas bằng mực rẻ, bạc màu nhanh. Hỏi loại mực mới biết.
Làm sao biết tranh "sơn dầu" là bản in tô nổi?
Soi kính lúp ở chỗ phẳng giữa các nét nổi: thấy chấm mực in là bản in. Nét gel tô nổi thường trong, bóng đều, không mang màu của chính nó.
In lại tranh của hoạ sĩ để treo nhà có sao không?
Tác phẩm còn được bảo hộ quyền tác giả thì việc in lại, nhất là để bán, cần sự đồng ý của người giữ quyền. Mua bản in có giấy phép hoặc do chính hoạ sĩ phát hành là cách an toàn.
