Tranh hoa sen gửi gắm vẻ thanh cao của loài hoa “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, sự tĩnh tại, và gắn bó sâu với tinh thần Phật giáo. Nó hợp những không gian cần sự yên: phòng khách nhẹ nhàng, phòng đọc sách, góc trà, phòng ông bà; với phòng thờ thì tuỳ nếp nhà và người lo việc thờ cúng.
Sen là một trong những đề tài được vẽ nhiều nhất trong tranh Việt, từ sơn mài, lụa tới sơn dầu, thuỷ mặc. Mỗi dáng sen nói một ý khác nhau: búp sen, sen nở, sen tàn, đầm sen bát ngát. Bài này giúp đọc những lớp nghĩa đó, chọn chất liệu, và đặt tranh cho hợp không gian.
Vì sao sen được yêu đến vậy?
Câu ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen” gần như người Việt nào cũng thuộc. Cái làm người ta quý sen là sự tương phản: mọc từ bùn mà hoa thơm sạch, lá không thấm nước, hương thoảng mà lâu. Từ đó, sen thành ẩn dụ cho người giữ được mình giữa hoàn cảnh không dễ dàng.
Trong Phật giáo, sen là biểu tượng của sự giác ngộ, thanh tịnh; hình ảnh Đức Phật ngồi trên toà sen rất quen thuộc ở chùa chiền. Vì vậy tranh sen mang theo cảm giác an lành, và nhiều gia đình có người theo đạo Phật đặc biệt quý đề tài này.
Sen cũng gắn với đời sống thường ngày: trà ướp sen, hạt sen, đầm sen mùa hè ở nhiều vùng quê. Một bức đầm sen gợi lại ký ức tuổi thơ cho người lớn tuổi nhiều hơn mọi lời giải thích về biểu tượng. Đó là lý do tranh sen thường là món quà được ông bà, cha mẹ quý.
Đề tài sen có một điểm đáng quý khác: nó hợp với gần như mọi phong cách nội thất, từ nhà gỗ truyền thống, Indochine, tới căn hộ hiện đại tối giản, miễn chọn đúng chất liệu và cách vẽ.
Mỗi dáng sen một ý: búp, nở, tàn, đầm sen
Búp sen là khởi đầu, tiềm năng. Hợp phòng con, quà cho người trẻ, người mới bắt đầu.
Sen nở trọn là viên mãn. Hợp phòng khách, quà mừng thọ, mừng tân gia.
Sen tàn, đài sen là sự chín chắn. Nhiều hoạ sĩ thích vẽ sen tàn vì vẻ đẹp tĩnh lặng; hợp người lớn tuổi, phòng đọc. Không có gì “xui” ở sen tàn.
Đầm sen bát ngát là sự an yên, sung túc. Hợp tường lớn phòng khách, khổ ngang.
Một bông sen đơn là sự tập trung. Hợp góc thiền, góc trà, phòng làm việc nhỏ.
Sen và cá là sung túc, dư dả. Cặp đề tài quen thuộc, hợp phòng khách gia đình.
Sen và chim là sự hài hoà. Đôi chim trên đầm sen hay được chọn làm quà cưới.
Sen trong thuỷ mặc là sự thanh thoát. Ít màu, nhiều khoảng trống, hợp nhà phong cách Nhật, Japandi.
Chất liệu nào hợp tranh sen?
Sen hợp nhiều chất liệu, mỗi loại cho một tinh thần. Bảng dưới giúp chọn theo không gian.
| Chất liệu | Cảm giác | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sơn mài | sâu, sang, ánh vàng bạc trên nền đen hoặc nâu | phòng khách, Indochine, quà trang trọng | vóc dày khá nặng, mặt bóng dễ loá |
| Lụa | trong, mềm, màu hồng phớt rất đẹp | phòng khách nhẹ, phòng ngủ, phòng ông bà | tránh nắng và ẩm cao |
| Sơn dầu | đậm, có chiều sâu, đầm sen rộng | phòng khách lớn, hiện đại hoặc cổ điển | đèn rọi ấm giúp màu sâu hơn |
| Thuỷ mặc | thanh, ít màu | góc trà, nhà tối giản | cần paspartu và kính bảo vệ giấy |
| Tranh in | giá vừa, dễ thay | phòng ăn, hành lang | hỏi rõ nguồn in, bản quyền |
Treo tranh sen ở đâu?
Phòng khách là nơi tranh sen được treo nhiều nhất, nhất là các bức đầm sen khổ ngang trên sofa hoặc tranh sơn mài sen nền đen. Sen cho phòng khách một vẻ trang nhã, không phô trương như các đề tài phú quý. Nhà có ông bà ở cùng, tranh sen phòng khách thường được cả ba thế hệ cùng thích.
Phòng đọc, góc trà, góc thiền là nơi hợp nhất với một bông sen đơn hoặc tranh thuỷ mặc. Không gian nhỏ, người ngồi gần, nên khổ tranh vừa phải, treo ngang tầm mắt người ngồi. Phòng ngủ có thể treo tranh sen lụa dịu màu, nhưng tránh những bức sơn mài quá bóng đối diện đèn ngủ vì dễ loá.
Phòng thờ là trường hợp đặc biệt. Nhiều nhà treo tranh sen hoặc tranh Phật ngồi toà sen ở phòng thờ, nhưng cách bày biện thờ cúng mỗi nhà, mỗi vùng mỗi khác. Nếu định treo tranh ở phòng thờ, nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người hiểu việc thờ tự, đừng tự ý theo một mẫu trên mạng.
Nếu muốn xem thêm mẫu tranh sen và vật phẩm cùng đề tài, có thể tham khảo VatPham.com để có ý tưởng, rồi chọn chất liệu và khổ theo không gian nhà mình như bảng ở trên.
Nhìn một bức tranh sen vẽ tốt
Cánh sen có độ mỏng. Sen vẽ tốt thấy được cánh trong, có gân mờ; sen vẽ ẩu cánh dày như giấy bìa.
Lá sen có độ lật. Lá sen thật cong, lật, có mặt trên mặt dưới khác màu; lá phẳng như đĩa là thiếu quan sát.
Có khoảng thở. Đầm sen chen kín không còn chỗ nước làm tranh ngộp.
Màu hồng không chói. Sen hồng đẹp ở sắc chuyển từ trắng tới hồng đậm ở mép cánh.
Sơn mài sen có lớp sâu. Nhìn nghiêng thấy nhiều lớp màu, vàng bạc chìm dưới lớp sơn, không nổi bề mặt như dán.
Lụa sen có độ trong. Nền lụa còn thở, màu không bết dày.
Chi tiết phụ hợp lý. Chuồn chuồn, cá, chim nếu có thì đúng tỉ lệ, không như dán thêm.
Sen hồng hay sen trắng, nền sáng hay nền tối?
Sen hồng là hình ảnh quen thuộc nhất, ấm và gần gũi, hợp phòng khách gia đình và quà cho người lớn tuổi. Sen trắng thanh hơn, lạnh hơn một chút, hợp góc thiền, góc trà, nhà tông trắng gỗ sáng. Không có màu nào “tốt” hơn; chỉ có màu hợp với ánh sáng và nội thất hơn.
Nền tranh quyết định nhiều hơn màu hoa. Sen trên nền đen sơn mài nổi bật như ánh đèn trong đêm, hợp tường sáng màu và phòng có đèn rọi. Sen trên nền lụa sáng, nền trắng giấy thì nhẹ nhàng, hợp tường màu ấm hoặc ốp gỗ. Treo sen nền đen lên tường xám tối, hay sen nền trắng lên tường trắng không khung rõ, tranh dễ chìm.
Một chi tiết người chơi tranh hay để ý là “nhịp” của đầm sen: bông cao bông thấp, lá to lá nhỏ, có búp, có hoa nở, có đài sen. Một đầm sen mà mọi bông cùng cỡ, cùng độ nở thường là tranh làm theo khuôn. Tranh có nhịp, nhìn lâu vẫn thấy mới, vì mắt luôn tìm được chỗ để dừng.
Với nhà nồm ẩm miền Bắc, tranh sen lụa, sen thuỷ mặc trên giấy nên đóng khung kính, có paspartu, và treo ở tường không sát nhà tắm, không đối diện cửa sổ nắng. Sơn mài chịu ẩm tốt hơn, là lựa chọn yên tâm cho nhà hay mở cửa đón gió.
Câu hỏi thường gặp
Tranh hoa sen có ý nghĩa gì?
Sen tượng trưng cho sự thanh cao, giữ mình trong sạch giữa hoàn cảnh khó khăn, và gắn với tinh thần giác ngộ, thanh tịnh của Phật giáo. Trong văn hoá Việt, sen còn gợi ký ức làng quê, sự an yên.
Tranh sen treo phòng khách có hợp không?
Rất hợp, nhất là đầm sen khổ ngang hoặc sơn mài sen nền đen. Sen cho phòng khách vẻ trang nhã và thường được người nhiều thế hệ cùng thích.
Tranh sen tàn có nên treo không?
Không có gì kiêng kỵ. Sen tàn, đài sen là đề tài nhiều hoạ sĩ yêu vì vẻ tĩnh lặng, chín chắn; hợp phòng đọc, người lớn tuổi.
Có treo tranh sen ở phòng thờ được không?
Nhiều gia đình có treo, nhưng cách bày biện thờ cúng tuỳ nếp nhà và vùng miền. Nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người hiểu việc thờ tự trước khi treo.
Tranh sen sơn mài hay lụa đẹp hơn?
Mỗi loại một vẻ: sơn mài sâu và sang, hợp phòng khách trang trọng; lụa trong và mềm, hợp không gian nhẹ nhàng. Lụa cần tránh nắng và ẩm hơn sơn mài.
Tranh sen tặng ai thì hợp?
Hợp tặng ông bà, cha mẹ, người lớn tuổi, người theo đạo Phật, hoặc mừng tân gia với lời chúc an yên. Búp sen hợp người trẻ mới bắt đầu.
