Chọn tranh làm quà nên bắt đầu từ người nhận và chỗ họ sẽ treo, rồi mới tới ngân sách. Ngân sách eo hẹp hợp với bản in chất lượng tốt hoặc tranh dân gian nhỏ; ngân sách vừa đủ cho một bức tranh gốc khổ nhỏ của hoạ sĩ trẻ; chỉ khi ngân sách rộng mới tính tới tranh của hoạ sĩ có tên tuổi, và khi đó giấy tờ, nguồn gốc quan trọng không kém bức tranh.
Người tặng tranh hay đi theo thứ tự ngược: có một số tiền, đi tìm bức đẹp nhất trong số tiền đó, rồi mới nghĩ người nhận có thích không, treo ở đâu. Kết quả là nhiều bức tranh đắt tiền nằm trong kho, trong khi một bản in vừa vặn lại được treo ngay cạnh bàn làm việc nhiều năm.
Bài này là cẩm nang trọn vẹn: giá tranh hình thành từ đâu, loại tranh hợp từng mức ngân sách, chọn theo người nhận, phương án khi không biết gu, quà góp nhóm, ví dụ tình huống, những sai lầm hay gặp và lúc nào cần người có chuyên môn.
Câu hỏi đầu tiên không phải “bức nào đẹp”
Một bức tranh làm quà sẽ sống trong nhà người khác, chứ không phải nhà mình. Vì vậy câu hỏi đầu tiên là: người nhận là ai, họ sống trong không gian thế nào, và bức tranh sẽ ở đâu trong không gian đó. Một căn hộ nhỏ cho thuê, một biệt thự nhiều tường trống, một phòng làm việc ở công ty đòi hỏi những bức tranh rất khác nhau.
Câu hỏi thứ hai là dịp tặng. Tân gia, mừng thọ, cưới hỏi, khai trương, cảm ơn, chia tay đồng nghiệp, mỗi dịp có không khí riêng và những đề tài hợp riêng. Đề tài đúng dịp làm món quà có ý nghĩa ngay cả khi bức tranh không lớn.
Câu hỏi thứ ba mới là ngân sách. Khi đã biết người nhận và dịp, ngân sách giúp chọn loại tranh: bản in, tranh chép, tranh gốc hoạ sĩ trẻ, tranh gốc hoạ sĩ có tên. Mỗi loại có cái hay và giới hạn, không loại nào là luôn tốt hơn.
Đi theo thứ tự này, phần lớn quyết định sẽ tự rõ ra. Một người bạn trẻ ở căn hộ thuê sẽ vui với một bản in đẹp khổ nhỏ có giá đỡ hơn là một bức sơn dầu to phải khoan tường. Một cặp vợ chồng lớn tuổi có phòng khách rộng lại có thể trân trọng một bức tranh gốc vừa phải hơn mọi thứ khác.
Giá tranh hình thành từ đâu?
Để chọn tranh hợp ngân sách, cần hiểu sơ những yếu tố làm nên giá một bức tranh. Yếu tố đầu tiên là bản gốc hay bản sao. Bản in, dù in đẹp tới đâu, được sản xuất nhiều bản nên giá thấp hơn hẳn tranh gốc. Bản in phiên bản giới hạn, có đánh số và chữ ký, nằm ở giữa.
Yếu tố thứ hai là tên tuổi hoạ sĩ. Cùng khổ, cùng chất liệu, tranh của một hoạ sĩ trẻ mới ra trường và tranh của một hoạ sĩ đã có nhiều triển lãm, có người sưu tầm, có thể chênh nhau rất nhiều lần. Tranh chép một tác phẩm nổi tiếng thì giá phụ thuộc vào tay nghề người chép, không phụ thuộc tên tuổi tác giả gốc.
Yếu tố thứ ba là chất liệu và công sức. Sơn mài truyền thống qua nhiều lớp sơn, mài, thường tốn thời gian hơn nhiều so với một bức acrylic cùng khổ. Tranh lụa vẽ nhiều lớp mỏng cũng tốn công. Kích thước làm giá tăng, nhưng không tăng đều theo diện tích.
Yếu tố cuối cùng là nơi bán và giấy tờ đi kèm. Phòng tranh có chi phí mặt bằng, trưng bày, hồ sơ tác phẩm; xưởng hoạ sĩ có thể rẻ hơn nhưng ít dịch vụ; chợ tranh du lịch có giá dễ thương lượng nhưng chất lượng không đều. Không có bảng giá chung nào cho tranh, nên đừng tin những ai nói “giá thị trường là như vậy” mà không giải thích được các yếu tố trên.
Ngân sách nào hợp loại tranh nào
Bảng dưới không nêu con số vì giá tranh khác nhau rất nhiều theo nơi bán và thời điểm. Chỉ chia theo mức ngân sách tương đối của người tặng:
| Mức ngân sách | Loại tranh hợp lý | Cái hay | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Eo hẹp | Bản in chất lượng tốt, tranh dân gian Đông Hồ nhỏ, tranh khắc gỗ nhỏ, ký hoạ | Đẹp, nhẹ, dễ treo; tranh dân gian có câu chuyện văn hoá | Chọn bản in giấy và mực tốt, khung chắc; ghi rõ là bản in |
| Vừa phải | Tranh gốc khổ nhỏ của hoạ sĩ trẻ, bản in phiên bản giới hạn có ký tên, tranh lụa nhỏ | Có tính độc bản, ủng hộ hoạ sĩ trẻ, giá trị tinh thần cao | Chọn nơi có thông tin tác giả; kiểm chất lượng bề mặt và khung |
| Khá | Tranh gốc khổ vừa của hoạ sĩ có triển lãm, sơn mài nhỏ làm thủ công | Món quà đáng kể, có thể ở lại nhiều thế hệ | Hỏi kỹ chỗ treo, xin giấy xác nhận tác giả, hoá đơn |
| Rộng | Tranh của hoạ sĩ có tên tuổi, tác phẩm có hồ sơ | Có giá trị lâu dài | Nguồn gốc, giấy tờ, tình trạng phải rõ ràng; cân nhắc quy định quà tặng nếu người nhận là đối tác |
Ở mức nào cũng vậy, một bức tranh vừa với chỗ treo và hợp gu người nhận luôn hơn một bức đắt hơn mà không có chỗ.
Chọn theo người nhận
Ông bà, cha mẹ lớn tuổi. Đề tài rõ ràng, màu đủ rõ cho mắt người già, khổ vừa phải. Gợi ý đề tài và cách trao có trong bài tranh mừng thọ ông bà.
Đôi vợ chồng trẻ. Chọn theo gu của họ, khổ vừa với căn hộ đầu tiên, đề tài có đôi có cặp hoặc nhẹ nhàng. Xem thêm bài tranh tặng đám cưới hợp gu đôi trẻ.
Gia đình vừa về nhà mới. Khổ nhỏ hoặc vừa, dò trước bức tường trống, kèm móc treo. Chi tiết trong bài tặng tranh tân gia.
Bạn mê nghệ thuật. Người có gu rõ thường đã có ý thích riêng. Một tranh gốc nhỏ của hoạ sĩ trẻ họ chưa biết, hoặc một tấm phiếu đi chọn tranh cùng nhau, thường hợp hơn đoán mò.
Người ở nhà thuê, ký túc xá. Tranh nhỏ có giá đỡ đặt bàn, tranh nhẹ treo bằng móc dán không khoan tường. Người nhận sẽ mang theo khi chuyển nhà.
Đồng nghiệp chia tay, chuyển công tác. Tranh nhỏ gợi kỷ niệm nơi làm việc: góc phố quanh công ty, cảnh thành phố. Nhẹ, dễ mang đi.
Thầy cô, người mình biết ơn. Thư pháp, tranh sen, trúc, phong cảnh tĩnh, giá trị vừa phải để người nhận không ngại.
Người theo tôn giáo. Tranh đề tài tôn giáo chỉ tặng khi biết rõ đức tin và mong muốn của họ. Không chắc thì chọn phong cảnh, hoa.
Trẻ em. Tranh màu tươi, đề tài con vật, cổ tích, khổ nhỏ, treo trong phòng bé. Có thể chọn tranh của hoạ sĩ minh hoạ sách thiếu nhi.
Bảy bước chọn một bức tranh làm quà
Gom lại thành một quy trình dùng được cho hầu hết các dịp:
- Xác định người nhận và dịp. Ai, ở đâu, dịp gì.
- Dò chỗ treo và gu. Ảnh nhà, ảnh trên mạng xã hội, hỏi người thân của họ.
- Chốt khổ tranh tối đa. Đo hoặc ước chỗ treo, tính cả khung. Khi nghi ngờ, chọn nhỏ hơn.
- Chọn đề tài hợp dịp và hợp người. Ý nghĩa đẹp, không gieo lo, không quá cá nhân.
- Đặt ngân sách và loại tranh. Theo bảng ở trên.
- Đi xem tận mắt và hỏi kỹ. Xem dưới ánh sáng tự nhiên, hỏi chất liệu, tác giả, chính sách đổi trả, xin hoá đơn và giấy tờ.
- Hoàn thiện món quà. Gói cẩn thận, thẻ thông tin, thiệp viết tay, móc treo, hẹn giao tận nơi nếu tranh lớn.
Nếu muốn xem trước nhiều mẫu đề tài và kích thước để hình dung, có thể tham khảo các mẫu tranh và vật phẩm làm quà ở VatPham.com trước khi đi xem tận mắt.
Khi không biết gu người nhận: các phương án an toàn
Tranh nhỏ có giá đỡ. Đặt được ở bất kỳ kệ, bàn nào, không cần khoan tường, dễ đổi chỗ.
Bộ hai ba bức nhỏ. Linh hoạt hơn một bức to: treo cạnh nhau hoặc chia ra nhiều phòng.
Đề tài trung tính. Hoa, cây, phong cảnh dịu, màu không quá gắt, khung đơn giản.
Tranh dân gian khổ nhỏ. Mang bản sắc, ít kén nội thất, có câu chuyện để kể.
Phiếu chọn tranh hoặc hẹn đi chọn cùng. Món quà là cả buổi đi xem tranh cùng nhau. Người nhận tự chọn bức mình thích.
Mua ở nơi cho đổi. Hỏi trước chính sách đổi, giữ hoá đơn, nói rõ với người nhận rằng có thể đổi.
Bản in tốt thay vì tranh gốc kém. Một bản in đẹp, có nguồn rõ của tác phẩm mình thích tốt hơn một bức tranh gốc vẽ vội.
Quà góp nhóm và quà tặng số lượng nhiều
Góp nhóm là cách hay để có một món quà tranh đáng kể: một nhóm bạn tặng cưới, một phòng ban tặng sếp nghỉ hưu, một lớp học trò tặng thầy. Ngân sách chia nhiều người sẽ đủ cho một bức tranh gốc khổ vừa thay vì nhiều món quà nhỏ rời rạc. Điều cần làm là cử một hai người đi chọn, gửi ảnh cho nhóm duyệt nhanh, và ghi đủ tên mọi người trên thiệp.
Ngược lại, doanh nghiệp cần tặng nhiều người cùng lúc, như đối tác cuối năm hay khách dự sự kiện, nên nghĩ tới sự đồng đều. Bản in phiên bản giới hạn của một hoạ sĩ, đánh số, có chữ ký; tranh khắc gỗ in thủ công; hoặc sơn mài nhỏ cùng đề tài khác màu là những lựa chọn vừa có tính nghệ thuật vừa đồng đều.
Đặt số lượng lớn với hoạ sĩ hay xưởng cần thời gian. Tranh thủ công không làm gấp được, đặt sát ngày dễ nhận về hàng làm vội. Nên đặt trước nhiều tuần, xem mẫu trước, thoả thuận rõ về độ đồng đều và cách đóng gói.
Với quà tặng doanh nghiệp, nhớ chuyện quy định quà tặng của bên nhận. Quà đồng đều, giá trị vừa phải, mang tính văn hoá thường ít gây khó xử hơn một món đắt tiền tặng riêng một người.
Ví dụ tình huống: ba người, ba ngân sách
Một cô sinh viên muốn tặng cô giáo hướng dẫn khi bảo vệ xong luận văn, ngân sách eo hẹp. Cô chọn một bức tranh Đông Hồ nhỏ đề tài hoa sen trong khung gỗ mộc, kèm thiệp viết tay về những buổi gặp góp ý. Cô giáo treo bức tranh ở góc làm việc, và nhiều năm sau vẫn kể với sinh viên khoá sau về món quà ấy.
Một nhóm năm người bạn góp tiền tặng cưới, ngân sách vừa phải. Họ đi xem triển lãm của một nhóm hoạ sĩ trẻ, chọn một bức sơn dầu khổ nhỏ vẽ góc biển nơi đôi bạn quen nhau. Trước đó, một người trong nhóm đã khéo hỏi cô dâu về màu tường phòng khách. Bức tranh được treo ngay tuần đầu.
Một giám đốc muốn tặng người thầy cũ nhân dịp mừng thọ, ngân sách rộng. Ông định chọn một bức tranh của một hoạ sĩ có tên tuổi, nhưng sau khi hỏi người nhà, biết thầy thích tranh lụa và phòng khách đã có nhiều tranh lớn. Ông chọn một bức lụa khổ vừa của hoạ sĩ có triển lãm, có giấy xác nhận tác giả, kèm thẻ thông tin chữ to. Thầy treo ở phòng đọc sách, chỗ thầy ngồi mỗi sáng.
Ba món quà, ba mức ngân sách, nhưng điểm chung là cả ba người đều bắt đầu từ người nhận và chỗ treo, rồi mới tới số tiền.
Kiêng kỵ khi tặng tranh: hiểu như văn hoá, đừng gieo lo
Đề tài u buồn trong dịp vui. Cảnh tang tóc, chiến tranh, bão tố không hợp dịp mừng. Đây là chuyện không khí, không phải tranh mang xui.
Hình ảnh lẻ loi trong quà cưới. Nhiều gia đình thích quà cưới có hình ảnh đôi lứa. Tôn trọng quan niệm này là đủ.
Tranh chân dung người nhận khi chưa hỏi. Một số người, nhất là người lớn tuổi, không thích chân dung mình treo trong nhà.
Tranh tôn giáo không đúng đức tin. Có thể gây khó xử sâu sắc. Chỉ tặng khi biết rõ.
Lời nói về tài lộc, may rủi. Nói “treo tranh này sẽ phát tài” hay “treo sai sẽ xui” biến món quà thành áp lực.
Ép người nhận treo ở chỗ mình chọn. Bức tranh đã là của họ. Gợi ý thì được, áp đặt thì không.
Hỏi lại “sao chưa treo tranh”. Người nhận có lý do riêng. Câu hỏi này làm món quà thành món nợ.
Những sai lầm hay gặp khi chọn tranh làm quà
Bắt đầu từ ngân sách thay vì người nhận. Dẫn tới bức đẹp mà không ai treo.
Chọn tranh to cho “xứng”. Giá trị món quà không nằm ở kích thước.
Chọn theo gu mình. Người nhận mới là người sống cùng bức tranh.
Mua ở chợ tranh du lịch mà không xem kỹ. Tranh vẽ dây chuyền, tranh in tô dặm dễ lẫn vào. Xem bề mặt dưới ánh sáng tự nhiên trước khi mua.
Không hỏi chính sách đổi. Lỡ không hợp thì người nhận không có lựa chọn.
Quên thông tin đi kèm. Không tên tranh, không tác giả, không chất liệu, người nhận không kể lại được cho ai.
Gói sơ sài, giao trễ. Một bức tranh đẹp tới tay với góc khung dập hoặc sau ngày vui thì mất đi một nửa ý nghĩa.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?
Với phần lớn quà tặng ở mức eo hẹp và vừa phải, mắt mình, sự hiểu người nhận và một nơi bán đáng tin là đủ. Người tư vấn ở phòng tranh, chính hoạ sĩ ở xưởng thường sẵn lòng giúp chọn khổ, chọn đề tài nếu mình kể rõ người nhận và chỗ treo.
Khi ngân sách rộng và định tặng tranh của hoạ sĩ có tên tuổi, nên mua ở nơi có hồ sơ tác phẩm, giấy xác nhận tác giả, và khi cần thì nhờ chuyên gia thẩm định độc lập kiểm tra trước. Một món quà giá trị lớn mà sau này bị nghi là giả sẽ để lại hậu quả cho cả hai bên.
Khi tặng tranh trong quan hệ công việc, nhất là với cơ quan nhà nước hay công ty có quy chế chặt, hỏi bộ phận pháp chế hoặc tuân thủ về giới hạn quà tặng. Với doanh nghiệp tặng quà số lượng lớn, hỏi kế toán về cách ghi nhận chi phí.
Khi bức tranh cần mang ra nước ngoài, hỏi cơ quan hải quan về thủ tục, đặc biệt với tranh cũ có niên đại. Ngoài những trường hợp đó, đừng để chuyện chọn tranh trở nên quá nặng nề: một bức vừa vặn, chọn bằng sự để tâm, đã là món quà tốt.
Câu hỏi thường gặp
Ngân sách ít có nên tặng tranh không?
Nên, nếu chọn đúng loại: bản in chất lượng tốt, tranh dân gian nhỏ, tranh khắc gỗ, ký hoạ. Một bức nhỏ vừa vặn, kèm thiệp viết tay có ý nghĩa hơn một món quà đắt mà vô hồn.
Tặng bản in thay vì tranh gốc có bị coi là rẻ không?
Không, nếu bản in đẹp, giấy và mực tốt, khung chắc và ghi rõ là bản in. Nhiều người trân trọng một bản in đẹp của tác phẩm họ yêu thích hơn một tranh gốc vẽ vội.
Tranh gốc của hoạ sĩ trẻ có phải lựa chọn tốt để làm quà?
Là lựa chọn rất hợp ở mức ngân sách vừa phải: độc bản, có thông tin người vẽ, ủng hộ người làm nghề. Nên mua ở triển lãm, xưởng hoặc phòng tranh có thông tin rõ ràng.
Không biết gu người nhận thì nên làm gì?
Chọn tranh nhỏ có giá đỡ, đề tài trung tính, mua ở nơi cho đổi, hoặc tặng một tấm phiếu kèm lời hẹn cùng đi chọn tranh. Hỏi khéo người thân của họ cũng là cách hiệu quả.
Có nên hỏi giá trước mặt người bán khi chọn tranh làm quà?
Có, hỏi giá là chuyện bình thường. Nên hỏi thêm vì sao giá như vậy: chất liệu, kích thước, tên tuổi hoạ sĩ, giấy tờ đi kèm. Người bán đáng tin sẽ giải thích rõ ràng.
Tặng tranh có cần kèm hoá đơn không?
Không cần đưa hoá đơn cho người nhận, nhưng nên giữ lại để đổi khi cần. Giấy xác nhận tác giả hoặc hồ sơ tác phẩm, nếu có, thì nên kèm trong phong bì để người nhận giữ.
