Treo nhiều tranh đẹp khi cả cụm được xem như một khối: chọn trước kiểu bố cục (một hàng ngang, lưới đều, mảng tự do, hay đi theo cầu thang), giữ khoảng cách giữa các khung đều nhau, thường 5 đến 8 cm, có một sợi chỉ chung về khung hoặc màu, và luôn ướm bằng giấy trên tường trước khi khoan. Bỏ qua bước ướm là lý do số một khiến tường đầy lỗ khoan thừa.
Mảng tường nhiều tranh là cách tuyệt vời để kể chuyện gia đình: tranh mua trong các chuyến đi, ký hoạ của bạn hoạ sĩ, tranh con vẽ, ảnh cũ của ông bà. Nhưng nó cũng là kiểu treo dễ hỏng nhất, vì chỉ cần lệch vài phân là mắt thấy ngay. Bài này đi từ chọn bố cục, cách đo, cách treo cầu thang và hành lang, tới lỗi hay gặp và lúc nên nhờ thợ.
Khi nào nên treo nhiều tranh thay vì một bức lớn?
Một bức lớn cho cảm giác bề thế, tập trung. Nhiều tranh cho cảm giác phong phú, gần gũi, có chiều thời gian. Nếu đã có sẵn nhiều tranh nhỏ, ảnh gia đình, kỷ vật, mảng tường nhiều tranh là cách cho chúng một mái nhà chung thay vì rải rác khắp nơi.
Nhiều tranh cũng là lời giải cho ngân sách. Tranh gốc khổ lớn đắt, khó vận chuyển, khó đưa lên căn hộ thang máy nhỏ hay nhà phố cầu thang hẹp. Bộ ba tấm vừa phải đạt được bề ngang tương đương, có thể mua dần, và dễ thay một tấm khi đổi ý.
Tuy vậy, mảng tường nhiều tranh không hợp mọi nơi. Phòng nhỏ đã nhiều đồ, nhiều hoa văn, thêm một mảng tranh dày đặc sẽ thành ngộp. Phòng ngủ, nơi cần sự yên, thường hợp một hai bức hơn mười bức. Nơi lý tưởng cho mảng tường là cầu thang, hành lang, góc đọc sách, phòng sinh hoạt chung.
Câu hỏi đáng tự đặt là: mình muốn người xem dừng lại ở một hình ảnh, hay đi một vòng qua nhiều hình ảnh? Câu trả lời quyết định một bức hay nhiều bức.
Bốn kiểu bố cục và khi nào dùng
Mỗi kiểu bố cục có một tính cách. Chọn kiểu trước, rồi mới chọn tranh cho vừa kiểu.
| Bố cục | Đặc điểm | Hợp với | Cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Một hàng ngang | các tranh chung đường tâm hoặc chung đáy | trên sofa, tủ dài, hành lang | tranh cùng chiều cao hoặc canh chung tâm |
| Bộ đôi, bộ ba | hai hoặc ba tấm cùng khổ, cùng khung | tường sau sofa, đầu giường, phòng ăn | khe đều 5–8 cm, tổng bề ngang theo đồ đạc |
| Lưới đều | nhiều tấm cùng khổ xếp hàng cột | phòng hiện đại, bộ tranh đồ hoạ, bộ ảnh | sai một tấm là thấy ngay; đo thật chuẩn |
| Mảng tự do (gallery wall) | khổ khác nhau, giữ đường viền ngoài gọn | phòng sinh hoạt, góc đọc, cầu thang | một sợi chỉ chung về khung hoặc màu |
| Theo cầu thang | các tâm nối thành đường xiên song song tay vịn | tường cầu thang | đo từ mặt bậc, không đo từ sàn tầng |
Bộ ba và lưới là “an toàn”, khó sai nếu đo kỹ. Mảng tự do đẹp nhất nhưng cũng đòi con mắt nhất; người mới làm nên bắt đầu với một mảng nhỏ khoảng năm bảy tấm, có một bức lớn làm trụ.
Cách lên bố cục và treo một mảng tường
Quy trình này dùng được cho mọi kiểu bố cục, từ bộ ba đơn giản tới mảng tường hai chục khung.
- Gom tranh và đo từng bức. Ghi kích thước ngoài khung và vị trí móc treo của mỗi bức.
- Xếp thử trên sàn. Trải tranh dưới sàn trong một khu bằng kích thước bức tường, đổi chỗ đến khi ưng; chụp ảnh lại.
- Chọn bức trụ. Bức lớn nhất hoặc đậm nhất đặt gần tâm cụm, hơi lệch xuống dưới để cụm có “trọng lượng”.
- Cắt giấy theo từng khung. Ghi lên giấy tên tranh và đánh dấu đúng vị trí móc treo.
- Dán giấy lên tường bằng băng keo giấy. Lấy tâm cả cụm ở khoảng 145–155 cm, hoặc đáy cụm cách đồ đạc 15–25 cm.
- Sống với giấy vài ngày. Đi qua lại, ngồi xuống, nhìn từ cửa; chỉnh khe và vị trí đến khi thấy cụm liền mạch.
- Khoan xuyên qua dấu trên giấy. Bắt vít hoặc đóng đinh ở chỗ đánh dấu móc, rồi mới xé giấy.
- Treo từ bức trụ ra ngoài. Treo bức trụ trước, kiểm tra thăng bằng, rồi lần lượt các bức xung quanh.
- Cố định góc dưới. Miếng chống trượt nhỏ ở góc dưới giữ các tranh không xô lệch khi lau tường.
Bước 6 là bước hay bị bỏ nhất và cũng là bước đáng giá nhất. Vài ngày dán giấy cứu được hàng chục lỗ khoan thừa.
Khoảng cách và đường tâm: những con số làm cụm tranh “liền”
Khe giữa các khung khoảng 5–8 cm. Mảng tường rất lớn có thể tới 10 cm; quá 15 cm thì cụm rã ra.
Khe đều quan trọng hơn khe đẹp. Mắt nhận ra khe không đều nhanh hơn nhận ra khe hơi rộng hay hơi hẹp.
Tâm cả cụm ngang tầm mắt. Tính cụm như một bức tranh lớn: tâm cụm ở khoảng 145–155 cm.
Đường viền ngoài gọn. Mảng tự do vẫn nên có mép ngoài tương đối thẳng ở ít nhất hai cạnh, thường cạnh trên và cạnh dưới hoặc cạnh trái và phải.
Bộ ba cùng khổ thì chung đường tâm. Ba tâm thẳng hàng, khe bằng nhau là xong.
Bề ngang cả cụm theo đồ đạc. Như một bức đơn: khoảng 2/3 đến 3/4 chiều dài sofa, giường, tủ bên dưới.
Một trục ẩn cho mảng tự do. Chọn một đường ngang ẩn qua giữa cụm, các tranh trên và dưới đều chạm hoặc cách đều đường ấy; cụm sẽ có trật tự dù khổ khác nhau.
Không ép khung sát công tắc, ổ điện. Dời cả cụm hoặc cho ổ điện nằm trong một khe có chủ ý.
Cầu thang và hành lang: hai nơi hợp nhất, cũng dễ sai nhất
Cầu thang là nơi mảng tranh phát huy hết sức: người đi lên đi xuống mỗi ngày, xem tranh theo nhịp chân. Cái khó là đường dốc. Cách đúng là coi mỗi bậc là một “mặt sàn” riêng: đo tâm tranh khoảng 145–155 cm từ mặt bậc ngay dưới bức tranh, rồi nối các tâm thành một đường xiên song song với tay vịn. Đo từ sàn tầng dưới cho mọi bức sẽ làm các tranh phía trên thấp lè tè.
Cầu thang nhà phố thường hẹp, người lên xuống hay chạm vai vào tường. Chọn khung mỏng, không có cạnh sắc, bắt chắc hai điểm, tránh kính thường. Nhà có trẻ nhỏ chạy nhảy cầu thang nên ưu tiên tranh nhẹ, không kính, móc khoá để tranh không bị nhấc ra.
Hành lang là nơi người ta đi qua, ít dừng lại, và đứng rất gần tường. Tranh hành lang hợp khổ nhỏ, chi tiết để xem gần, treo một hàng ngang chung đường tâm. Hành lang tối cần đèn: một dãy đèn rọi nhỏ hoặc đèn hắt tường biến lối đi thành một phòng trưng bày mini.
Một lỗi nhỏ mà hay gặp ở cả hai nơi: treo tranh ngay chỗ tay người hay chống vào tường, như khúc quẹo cầu thang hay góc cửa. Tranh ở đó sẽ bị chạm, bị lệch, khung bị bẩn. Nhìn vết tay mờ trên sơn tường là biết chỗ nên tránh.
Phối khung và màu cho cả cụm
Cùng một kiểu khung là cách dễ nhất. Tranh khác nhau mà khung giống nhau vẫn thành một bộ.
Hoặc cùng một họ màu khung. Gỗ tự nhiên các sắc, hoặc đen và gỗ tối, vẫn hài hoà.
Paspartu cùng màu gom cụm rất tốt. Đặc biệt với tranh giấy, ảnh, ký hoạ khổ khác nhau.
Tranh màu, tranh đen trắng phân bố đều. Đừng dồn tất cả tranh màu về một phía.
Bức đậm nhất đặt gần tâm hoặc hơi thấp. Đặt ở góc trên cùng làm cụm như sắp đổ.
Pha vật thể có chủ ý. Một chiếc đĩa gốm, gương nhỏ, mặt nạ trang trí có thể chen vào mảng tự do, nhưng đừng quá một hai món.
Để chỗ cho bức tương lai. Mảng tự do không cần kín; một khoảng trống nhỏ để thêm tranh sau này cũng được.
Tránh trộn quá nhiều phong cách khung. Vàng cổ điển, sắt công nghiệp, gỗ mộc và nhựa trắng cùng một mảng hiếm khi đẹp.
Ví dụ: mảng tranh gia đình trên tường cầu thang nhà phố
Một gia đình nhà phố ba tầng muốn dùng tường cầu thang từ tầng trệt lên tầng hai làm nơi treo kỷ niệm: vài bức ký hoạ phố phường mua lúc trẻ, tranh màu nước của con gái, ảnh cưới của ông bà đã phục chế, một bức sơn dầu nhỏ phong cảnh quê. Mười một món, khổ khác nhau, chất liệu khác nhau.
Sợi chỉ chung được chọn là khung gỗ nâu bản nhỏ và paspartu trắng ngà cho mọi tranh giấy, ảnh. Bức sơn dầu, vốn lớn nhất và đậm nhất, làm trụ ở khoảng giữa đoạn cầu thang. Các tranh nhỏ xếp hai bên theo trục xiên song song tay vịn, khe giữa các khung giữ khoảng 6 cm. Toàn bộ được dán giấy kraft thử trong một tuần; cả nhà đi lên đi xuống, góp ý, đổi chỗ ba lần.
Hai bài học từ trường hợp này. Thứ nhất, ảnh cũ và tranh của con, đóng khung tử tế, đứng cạnh tranh mua vẫn rất đàng hoàng; khung và paspartu làm phần việc “nâng đỡ”. Thứ hai, chỗ khúc quẹo cầu thang được cố ý để trống vì tay người hay chống vào; vài tháng sau nhìn vết tay trên tường mới thấy quyết định đó đúng.
Nếu muốn bộ tranh trên sofa phòng khách cùng nhịp với cầu thang, xem thêm bài tỷ lệ tranh và sofa để tính tổng bề ngang, và bài cách lấy tâm tranh ngang tầm mắt để giữ chung một đường tâm khắp nhà. Khi phối màu khung với tường, các gợi ý ở bài phối màu tranh với màu tường áp dụng được cho cả cụm.
Lỗi hay gặp khi treo nhiều tranh
Khoan theo cảm tính, không ướm giấy. Kết quả là tường lỗ chỗ, cụm lệch, phải trét và sơn lại.
Cụm treo quá cao. Tâm cả cụm lên gần trần, người xem chỉ thấy hàng dưới.
Khe không đều. Mắt nhận ra ngay cả khi không biết vì sao thấy “lệch lệch”.
Quá nhiều tranh nhỏ li ti. Thiếu một bức trụ, cụm như bảng ghim giấy nhắc việc.
Không có sợi chỉ chung. Mỗi khung một kiểu, mỗi tranh một tông, mảng tường thành lộn xộn.
Treo chỗ tay hay chạm. Khúc quẹo cầu thang, cạnh công tắc là nơi tranh bị lệch và bẩn nhanh.
Một điểm treo cho tranh rộng. Tranh xoay nghiêng mỗi lần có người đi qua.
Dùng kính thường ở lối đi hẹp, nhà có trẻ. Va chạm làm vỡ kính, nguy hiểm; dùng mica hoặc kính cường lực.
Khi nào nên nhờ thợ hoặc người có chuyên môn?
Một bộ ba trên sofa thì tự làm được. Nhưng mảng tường lớn hai chục khung, cầu thang cao trên hai tầng, tường thông tầng, hay tranh nặng trên vách thạch cao thì nên nhờ thợ thi công có kinh nghiệm treo tranh. Họ biết tìm xương thạch cao, chọn tắc kê theo tải, có giàn giáo hoặc thang an toàn, và có dụng cụ cân bằng bằng tia laser giúp cả cụm thẳng.
Nếu định lắp thanh ray treo tranh trên trần để đổi tranh không cần khoan, hoặc đèn rọi cho cả mảng, nên làm cùng thợ điện từ lúc hoàn thiện trần. Nhà đã ở rồi muốn thêm đèn thì hỏi thợ phương án đi dây nổi gọn gàng hoặc đèn chạy pin, đừng tự đấu nối.
Với tranh có giá trị, tranh cũ, tranh giấy quý, người làm khung chuyên nghiệp là người nên hỏi trước khi treo chung một mảng: họ sẽ tư vấn bìa, kính, cách bắt móc để tranh không bị hại khi treo lâu. Những lời khuyên ấy nằm ở phần bảo quản, nhưng quyết định ngay lúc lên bố cục.
Cuối cùng, an toàn trên hết: đừng leo thang cao ở cầu thang một mình. Tranh rơi thì sửa được, người ngã thì không.
Câu hỏi thường gặp
Treo bộ ba tranh cách nhau bao nhiêu?
Khoảng 5–8 cm là vùng an toàn cho hầu hết tường nhà. Khe quá hẹp nhìn như một tấm bị nứt, khe quá rộng làm bộ tranh tách rời.
Mảng tường nhiều tranh nên bắt đầu từ bức nào?
Bắt đầu từ bức trụ, thường là bức lớn nhất hoặc đậm nhất, đặt gần tâm cụm và hơi thấp. Sau đó treo dần các bức xung quanh, giữ khe đều.
Treo tranh cầu thang đo thế nào?
Đo tâm từng bức cách mặt bậc ngay bên dưới khoảng 1,5 m, rồi nối các tâm thành đường xiên song song tay vịn. Không dùng một độ cao chung tính từ sàn tầng.
Có cần tất cả khung giống nhau không?
Không bắt buộc, nhưng cần một sợi chỉ chung: cùng kiểu khung, cùng họ màu khung hoặc cùng màu paspartu. Không có sợi chỉ nào thì cụm dễ lộn xộn.
Tường thuê không được khoan thì làm mảng tranh thế nào?
Có thể dùng kệ mảnh dựng tranh nhiều tầng, thanh ray treo sát trần, hoặc móc dán cho tranh rất nhẹ. Kệ dựng tranh còn cho phép đổi bố cục thoải mái.
Treo nhiều tranh có làm phòng chật không?
Có thể, nếu phòng nhỏ và đã nhiều đồ. Giữ mảng tranh ở một bức tường, để các tường khác trống, và chọn khung, paspartu sáng màu sẽ giảm cảm giác chật.
