Gói một bức tranh làm quà cho an toàn cần đi theo thứ tự từ trong ra ngoài: một lớp giấy chống dính áp lên mặt tranh, bọc bốn góc, quấn màng xốp quanh khung, kẹp giữa hai tấm bìa cứng, rồi mới tới lớp giấy gói quà. Quy tắc quan trọng nhất là không để băng keo, nilon hay màng xốp chạm trực tiếp vào mặt tranh.
Nhiều món quà tranh hỏng không phải ở nhà người tặng hay người nhận, mà trên đường đi: góc khung bị dập khi để trong cốp xe, kính vỡ vì đặt nằm dưới thùng đồ, mặt sơn dầu dính màng nilon vì trời nóng. Những hư hại này phần lớn tránh được bằng vài lớp gói đúng cách.
Bài này hướng dẫn từng bước gói tranh thông thường và những lưu ý riêng cho tranh sơn dầu mới vẽ, sơn mài, tranh có kính và tranh cuộn.
Vì sao gói tranh khác gói món quà thường?
Một món quà thường chỉ cần đẹp và không rơi ra. Một bức tranh thì có bề mặt nhạy cảm, có góc khung dễ dập, có thể có kính dễ vỡ, và có trọng lượng phân bố không đều. Gói tranh như gói một hộp quà là cách nhanh nhất để nó tới tay người nhận với một vết xước.
Mặt tranh là phần cần bảo vệ nhất. Sơn dầu, nhất là tranh mới vẽ, có thể chưa khô sâu dù sờ ngoài thấy khô. Nilon hay màng xốp áp sát trong trời nóng có thể dính vào lớp sơn, để lại vết khi gỡ ra. Tranh lụa, tranh giấy không có kính thì rất dễ trầy, dễ thấm ẩm.
Góc khung là phần chịu va đập nhiều nhất. Khi đặt tranh xuống sàn, khi khiêng qua cửa, khi va vào thành xe, góc luôn chạm trước. Một góc khung dập không làm hỏng tranh nhưng làm món quà trông cũ ngay khi mở ra.
Kính khung là phần nguy hiểm nhất. Kính vỡ trong lúc vận chuyển thì hỏng khung đã đành, mảnh vỡ còn có thể rạch lên mặt tranh. Vì vậy tranh có kính cần cách gói riêng.
Gói một bức tranh khung thông thường: các bước
Chuẩn bị giấy chống dính hoặc giấy pơ-luya sạch, bọc góc bằng bìa, màng xốp, bìa carton cứng, băng keo, giấy gói quà và dây ruy băng:
- Lau sạch bụi trên khung và mặt kính. Dùng khăn khô mềm. Không xịt nước lau kính trực tiếp, nước có thể chảy vào mép tranh.
- Phủ một lớp giấy chống dính lên mặt tranh. Giấy mỏng, không axit nếu có, phủ kín mặt tranh, gấp mép ra sau khung. Lớp này ngăn mọi thứ khác chạm vào mặt tranh.
- Lắp bọc góc. Bốn miếng bọc góc bằng bìa hoặc xốp, chụp vào bốn góc khung. Có thể tự gấp từ bìa carton.
- Quấn màng xốp quanh cả khung. Quấn hai ba vòng, mặt bóng nước quay vào trong. Dán băng keo lên chính màng xốp, không dán lên khung hay lên tranh.
- Kẹp giữa hai tấm bìa cứng. Hai tấm carton lớn hơn tranh vài phân mỗi chiều, đặt trước và sau, dán băng keo quanh mép. Lớp này chống va đập và chống bị đâm thủng.
- Đánh dấu mặt trước. Ghi chữ nhỏ hoặc dán nhãn trên lớp bìa để người nhận biết mặt nào là mặt tranh, mở cho đúng hướng.
- Gói giấy quà ngoài cùng. Giấy kraft, giấy gói màu, thắt ruy băng. Lớp này cho đẹp, các lớp bên trong mới là lớp bảo vệ.
Với tranh nhỏ, có thể đặt vào hộp carton vừa khít sau bước quấn xốp, chèn giấy vào khoảng trống để tranh không xê dịch.
Lưu ý riêng theo từng loại tranh
Tranh sơn dầu mới vẽ. Hỏi hoạ sĩ tranh đã khô đủ để gói chưa. Dùng giấy chống dính áp mặt, tránh để tranh trong xe nắng lâu. Nếu sơn còn mềm, dựng khung che mặt tranh thay vì để giấy áp sát.
Tranh sơn mài. Nặng, mặt bóng dễ xước. Phủ vải mềm hoặc giấy chống dính, bọc kỹ góc, đóng thùng chắc. Khi khiêng, giữ hai bên cạnh, không cầm một góc.
Tranh có kính. Dán băng keo giấy hình chữ X lên mặt kính trước khi gói, để nếu vỡ thì mảnh không văng vào tranh. Chỉ dán trên kính, không dán lên khung gỗ sơn.
Tranh lụa, tranh giấy không kính. Rất nhạy với ẩm và trầy. Phủ giấy chống dính, kẹp giữa hai tấm bìa cứng, tránh để nơi ẩm. Nên mang tay thay vì gửi vận chuyển.
Tranh toan chưa căng khung. Cuộn tranh với mặt sơn quay ra ngoài, lót giấy chống dính trong lúc cuộn, quấn quanh ống tròn đường kính lớn. Cuộn mặt sơn vào trong dễ làm sơn nứt.
Tranh khổ lớn. Cần hai người khiêng, và gói thêm thanh gỗ hoặc bìa cứng gia cố cạnh. Đo trước cửa, thang máy, cốp xe.
Tranh khung mạ vàng, chạm trổ. Chi tiết chạm dễ gãy. Bọc thêm lớp xốp mềm quanh khung trước khi quấn xốp bóng.
Tranh có giá đỡ đi kèm. Gói giá đỡ riêng, ghi chú cho người nhận, tránh để giá đỡ tì lên mặt tranh.
Chống ẩm và nắng trên đường đi
Khí hậu nóng ẩm là kẻ thù của tranh. Đi qua cơn mưa bất chợt, để trong cốp xe giữa trưa nắng, hay chở bằng xe máy cả quãng đường dài đều có thể làm hỏng một bức tranh dù đã gói kỹ.
Nếu chở bằng xe máy, bọc thêm một lớp nilon ngoài cùng, bên ngoài các lớp bìa, để chống mưa. Lớp nilon này không được chạm vào mặt tranh. Tranh khổ vừa trở lên không nên chở bằng xe máy, vì gió tạt rất mạnh và khó giữ.
Trong ô tô, đặt tranh dựng đứng, kẹp giữa các vật mềm, không để nằm dưới đồ nặng. Tránh để xe đỗ ngoài nắng lâu khi có tranh bên trong, nhiệt trong xe có thể làm sơn mềm ra và keo khung chảy.
Gửi qua dịch vụ vận chuyển thì gói theo đầy đủ các bước, đóng thêm thùng carton dày hoặc thùng gỗ cho tranh giá trị. Chọn dịch vụ nhận đồ dễ vỡ, ghi rõ hàng dễ vỡ và hướng đặt đứng. Chụp ảnh tranh trước khi gửi để đối chiếu nếu có hư hại.
Lớp gói ngoài: đẹp mà vẫn dễ mở
Giấy kraft mộc. Hợp với hầu hết tranh, trông chỉn chu và có chút mộc mạc nghệ thuật. Thắt dây đay hoặc ruy băng màu.
Giấy gói màu theo dịp. Đỏ cho dịp Tết, mừng thọ, khai trương; màu nhẹ cho đám cưới. Tránh giấy kim tuyến dễ rơi vụn.
Không dùng quá nhiều băng keo. Người nhận sẽ phải dùng dao kéo để mở, dễ rạch vào tranh. Dán vừa đủ, có chỗ để xé.
Ghi chú cách mở. Một mảnh giấy nhỏ: “Mở từ cạnh dưới, mặt tranh ở phía có ruy băng”. Người nhận sẽ cảm ơn.
Không dùng dao rọc giấy khi mở. Nhắc người nhận dùng tay xé hoặc kéo đầu tròn, cắt dọc mép ngoài, không cắt xuyên vào lớp trong.
Gắn thiệp ở mặt sau. Thiệp dán hoặc buộc ở mặt sau gói, không dán lên mặt trước nơi có thể ảnh hưởng tới tranh khi mở.
Giữ lại vật liệu gói. Nếu tranh có thể phải chuyển đi lần nữa, gợi ý người nhận giữ lại bọc góc và bìa cứng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên quấn màng nilon trực tiếp lên mặt tranh sơn dầu?
Không nên. Nilon và màng xốp áp sát mặt sơn dầu, nhất là khi trời nóng hoặc tranh mới vẽ, có thể dính vào lớp sơn và để lại vết. Luôn có một lớp giấy chống dính giữa mặt tranh và các lớp gói.
Gói tranh có kính thế nào để không vỡ?
Dán băng keo giấy hình chữ X lên kính, bọc góc, quấn xốp, kẹp giữa hai tấm bìa cứng và luôn để tranh đứng. Nếu gửi đi xa, cân nhắc tháo kính gửi riêng hoặc thay bằng mica.
Tranh toan cuộn nên cuộn mặt sơn vào trong hay ra ngoài?
Cuộn mặt sơn ra ngoài, quanh một ống tròn đường kính lớn, có giấy chống dính lót giữa. Cuộn mặt sơn vào trong làm lớp sơn bị nén, dễ nứt.
Có nên tự gói tranh hay nhờ cửa hàng?
Phần lớn nơi bán tranh có dịch vụ gói, và họ có vật liệu chuyên dụng. Tự gói vẫn được nếu theo đúng các bước. Tranh giá trị cao thì nên để người có kinh nghiệm gói.
Chở tranh bằng xe máy có được không?
Tranh nhỏ gói kỹ, có lớp chống mưa thì được. Tranh khổ vừa trở lên không nên, vì gió tạt khó giữ và dễ va quẹt. Thuê xe hoặc dùng dịch vụ giao hàng sẽ an toàn hơn.
