Mốc dễ nhớ nhất: tâm bức tranh cách sàn khoảng 145 đến 155 cm, gần ngang tầm mắt người đứng. Khi tranh treo trên sofa, tủ hay đầu giường thì ưu tiên mốc thứ hai: đáy khung cách mặt đồ đạc chừng 15 đến 25 cm, để tranh và đồ đạc đọc thành một cụm.
Lỗi phổ biến nhất ở nhà Việt là treo quá cao, gần sát trần, như thể tranh càng cao càng trang trọng. Thực ra tranh treo cao làm người xem phải ngửa cổ, và làm mảng tường bên dưới trống hoác. Phần dưới đây giải thích vì sao có con số đó, cách tính đúng vị trí đóng đinh theo kiểu móc, và những chỗ nên phá lệ.
Vì sao lại là tâm tranh ở khoảng 1,5 m?
Mắt người trưởng thành đứng thẳng nằm quanh 1,5–1,65 m tính từ sàn. Treo tâm tranh hơi thấp hơn tầm mắt một chút thì người đứng nhìn thoải mái, người ngồi ghế cũng không phải ngước quá cao. Nhiều bảo tàng và phòng tranh trên thế giới treo theo một mốc chung như thế để cả phòng có một “đường chân trời” thống nhất.
Con số này không phải chân lý. Một nhà mà cả nhà đều cao thì có thể nhích lên vài phân; nhà có ông bà ngồi xe lăn hay trẻ nhỏ thì hạ xuống. Điều quan trọng là trong cùng một không gian, các tranh độc lập nên chung một đường tâm, để khi đảo mắt quanh phòng người ta thấy trật tự.
Trần nhà không quyết định độ cao treo. Nhà phố trần 3,6 m hay căn hộ trần 2,7 m thì người vẫn đứng trên sàn và mắt vẫn ở chừng ấy. Nhiều người thấy tường trần cao trống phía trên nên đẩy tranh lên, kết quả là tranh lơ lửng. Muốn lấp chiều cao thì chọn khổ tranh cao hơn hoặc treo bộ dọc, chứ không đẩy tâm tranh lên.
Khi treo trên đồ đạc, mốc tâm 1,5 m có thể mâu thuẫn với mốc khoảng cách tới mặt đồ. Lúc đó ưu tiên khoảng cách tới đồ đạc, vì mắt sẽ nhìn tranh và ghế, tủ như một bố cục chung.
Cách tính chỗ đóng đinh, không phải đo đi đo lại
Nhiều người đo đúng tâm tranh nhưng đóng đinh sai, vì quên rằng móc treo hay dây treo không nằm ở mép trên. Làm theo thứ tự sau:
- Chọn độ cao tâm. Ví dụ 150 cm từ sàn, đánh dấu nhẹ bằng bút chì.
- Đo chiều cao tranh gồm khung. Giả sử 80 cm, nửa chiều cao là 40 cm.
- Tính mép trên. 150 + 40 = 190 cm: mép trên khung sẽ ở độ cao này.
- Đo khoảng sụt của móc. Kéo căng dây treo lên như khi treo thật, đo từ đỉnh dây tới mép trên khung, ví dụ 8 cm.
- Trừ ra vị trí đinh. 190 − 8 = 182 cm: đây là chỗ đóng đinh hoặc bắt vít.
- Dùng thước thuỷ hoặc ứng dụng đo độ thăng bằng. Với tranh lớn dùng hai điểm treo, đánh dấu cả hai và kiểm tra cùng độ cao.
- Treo thử, lùi xa nhìn lại. Chỉnh xong mới dán miếng chống trượt ở góc dưới để tranh không lệch khi lau tường.
Tranh có hai móc cố định ở mặt sau thì đo khoảng cách từ móc tới mép trên, bỏ qua bước kéo dây. Tranh nặng trên tường thạch cao cần tắc kê chuyên dụng cho thạch cao hoặc bắt vào khung xương; nếu không chắc tường làm bằng gì, hỏi thợ thi công trước khi khoan.
Độ cao gợi ý theo từng vị trí treo
Các mốc dưới đây là điểm bắt đầu, đã được nhiều người làm nội thất dùng. Luôn ướm thử bằng giấy trước khi khoan.
| Vị trí | Mốc gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tường trống ở phòng khách, hành lang | tâm tranh khoảng 145–155 cm | các tranh trong cùng phòng chung đường tâm |
| Trên sofa | đáy khung cách lưng ghế 15–25 cm | người tựa đầu không chạm tranh |
| Trên đầu giường | đáy khung cách đầu giường 20–30 cm | tranh nhẹ, móc chắc, không dùng kính thường |
| Trên tủ thấp, kệ tivi | đáy khung cách mặt tủ 15–25 cm | chừa chỗ cho đồ trang trí đặt trên tủ |
| Phòng ăn | tâm thấp hơn một chút, khoảng 135–145 cm | người xem chủ yếu ngồi |
| Dọc cầu thang | tâm cách mép bậc khoảng 145–155 cm, đi theo đường dốc | đo tại từng bậc, không đo từ sàn tầng |
| Phòng trẻ nhỏ | hạ thấp theo tầm mắt bé, tranh nhẹ, không kính | bắt chắc, không treo trên chỗ bé trèo |
Những chỗ nên phá lệ
Phòng có người lớn tuổi ngồi nhiều. Hạ tâm tranh xuống vài phân để ông bà ngồi ghế vẫn ngắm được mà không ngửa cổ.
Tranh rất lớn, gần chạm sàn. Khi tranh cao trên 1,3 m, giữ đáy khung cách sàn hoặc mặt đồ một khoảng hợp lý thay vì cố đặt tâm ở 1,5 m.
Tranh dựng trên kệ hoặc tủ. Tranh tựa tường không cần đinh, hợp với nhà thuê không được khoan.
Bàn làm việc, bàn trang điểm. Treo theo tầm mắt người ngồi, đáy khung cách mặt bàn chừng 20–25 cm.
Hành lang hẹp. Người xem đứng gần, tranh nhỏ và treo đúng tầm mắt; tránh khung nhô ra vướng vai.
Gần công tắc, ổ điện. Dời tranh hoặc canh thẳng mép với công tắc để không thành lệch lạc.
Tranh thờ, tranh treo ban thờ. Theo nếp nhà và người lo việc thờ cúng; thường treo cao hơn tầm mắt, không áp mốc phòng khách.
Phòng có cửa sổ thấp hoặc khung cửa cao. Có thể canh mép trên tranh thẳng với mép trên khung cửa để tường gọn mắt.
Dụng cụ cần có và vài mẹo của thợ treo tranh
Bộ đồ nghề tối thiểu gồm thước dây, bút chì, thước thuỷ hoặc ứng dụng đo thăng bằng trên điện thoại, máy khoan, tắc kê và vít đúng loại tường. Tranh nhẹ dưới vài ký trên tường gạch có thể dùng đinh thép bê tông đóng chéo; tranh nặng, tranh sơn mài vóc dày, tranh có kính lớn thì nên bắt vít và dùng hai điểm treo.
Một mẹo của thợ: dán băng keo giấy lên chỗ sắp khoan, đánh dấu trên băng keo. Mũi khoan đỡ trượt, sơn đỡ mẻ, gỡ băng keo ra là sạch. Mẹo thứ hai: với hai điểm treo, dán một dải băng keo dọc mặt sau tranh, đánh dấu đúng vị trí hai móc, rồi dán dải đó lên tường đã cân thăng bằng; khoan qua hai dấu là chính xác.
Những miếng dán treo tranh không cần khoan tiện cho nhà thuê, nhưng với khí hậu nồm ẩm miền Bắc hay mùa mưa phía Nam, keo dễ mất bám. Chỉ nên dùng cho tranh nhẹ, không kính, và kiểm tra lại sau mùa ẩm. Tranh có giá trị thì đừng giao số phận cho miếng dán.
Treo xong, đứng lùi lại ít nhất ba bước. Người treo tranh hay mắc lỗi đứng sát tường mà chỉnh, đến khi lùi ra mới thấy lệch.
Dấu hiệu tranh đang treo sai độ cao
Phải ngửa cổ mới thấy hết. Tâm tranh quá cao, thường gặp nhất trong nhà phố trần cao.
Tranh và sofa như hai món không quen nhau. Khoảng cách giữa đáy khung và lưng ghế quá lớn.
Ngồi xuống thì tranh bị đầu người che. Treo quá thấp so với ghế, hoặc tranh nằm ngay chỗ người tựa.
Các tranh trong phòng nhấp nhô. Không chung đường tâm, mắt đi quanh phòng cứ lên xuống.
Phần tường trên tranh trống, phần dưới chật. Tranh treo lệch về phía trần, không cân với đồ đạc.
Tranh luôn bị nghiêng sau vài ngày. Chỉ có một điểm treo cho tranh rộng, hoặc dây treo quá chùng.
Khung bị cọ trầy dọc cầu thang. Treo quá thấp hoặc khung nhô ra ở lối đi hẹp, nên dời hoặc chọn khung mỏng.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh cách trần bao nhiêu?
Không nên tính từ trần. Tính theo tầm mắt (tâm tranh khoảng 145–155 cm từ sàn) hoặc theo đồ đạc bên dưới. Trần cao thì tăng khổ tranh, không đẩy tranh lên.
Nhà có trần 3,5 m có nên treo tranh cao hơn?
Tâm tranh vẫn quanh tầm mắt. Để lấp chiều cao, chọn tranh khổ dọc lớn hoặc bộ tranh xếp dọc, giữ phần dưới gần tầm nhìn.
Treo tranh dọc cầu thang làm sao cho đều?
Lấy mốc tâm tranh cách mặt bậc tương ứng khoảng 1,5 m, nối các tâm thành một đường xiên song song với tay vịn. Đo từng bậc, đừng lấy chung một độ cao từ sàn.
Hai bức tranh cạnh nhau khác khổ thì canh theo gì?
Thường canh chung đường tâm ngang. Nếu treo trên một món đồ như tủ dài, có thể canh chung đáy khung để tạo nền vững.
Tranh nặng trên tường thạch cao có treo được không?
Được nếu dùng tắc kê dành cho thạch cao hoặc bắt vào khung xương bên trong. Tranh rất nặng nên hỏi thợ thi công để xác định vị trí xương và tải trọng.
Không muốn khoan tường thì treo tranh bằng gì?
Có thể dùng thanh ray treo tranh sát trần, dựng tranh trên kệ, hoặc miếng dán cho tranh nhẹ. Miếng dán dễ bong khi trời nồm ẩm, không hợp tranh có kính hay tranh giá trị.
